STANDPLAATS KIEV

Hokkenfabriek

2007-08-07T10:54:00.002+02:00

Ergens op de uitgestrekte steppe van Oekraïne, of op de rokerige vlakten van de industriële Donbass-regio, moet een hele bijzondere fabriek staan. Ze maken er kleine hokjes, net groot genoeg voor een mens. De fabriek produceert verschillende kwaliteiten: duurdere hokken zijn stevig, en hebben gespiegeld glas aan de buitenkant. De goedkopere variant lijkt, als goedkope diepvriespizza’s, wel van karton. Ieder hokje heeft een deur aan de zij-of achterkant. Een mysterieus, geel bord met cijfers aan de buitenkant en een klein luikje aan de voorkant waardoor je flink bukken moet wil je het mens dat in het hokje zit, kunnen aankijken. Maar dat is niet de bedoeling.

De mensen in de Oekraïense hokkenfabriek hebben het erg druk. Want iedere winkel in Oekraïne, en er komen er steeds meer bij, heeft zo’n hok nodig. Hier moeten de mensen hun dollars of euro’s omwisselen voor hryvnya’s (spreek uit grivnja), het lokale geld. En omdat iedereen hier het liefst in contanten en dan nog het liefst in dollars of euro’s wordt uitbetaald, moeten ze voordat ze in de winkel iets kunnen kopen eerst die dollars omwisselen. Zodoende hebben de zweterige en chagrijnige dames in die hokjes het ook druk. De hang naar harde valuta heeft te maken met de verschrikkelijke roebelcrises in de jaren negentig.

Je ziet de hokken ook op straat of in ondergrondse gangen naar de metro. Dan is het geen geldwisselstation maar een sigarettenkiosk of winkel. Dan zijn ze soms iets ruimer bemeten en is de voorkant van glas. Toch blijft de verkoper nog steeds onzichtbaar omdat de ruiten zijn dichtgebouwd met koopwaar. Je kunt het gewenste artikel aanwijzen, op de een of andere manier kan de hokverkoper dat zien, of je roept richting luik wat je nodig hebt. Daarbij moet je wel eerst een bankbiljet door het luik steken want anders gaat de onzichtbare hokbewoner, wiens aanwezigheid slechts via zweetlucht of gesnauw wordt opgemerkt, niet tot actie over.

Boeven in de nacht (2)

2007-08-04T09:31:00.001+02:00

Ik was weer in dorp L. waar ik teveel wodka dronk, erg heb gelachen. Ook kreeg ik het vervolg te horen op het verhaal van de nachtelijke overval tussen de zonnebloemvelden. Het slachtoffer, de behoorlijk in elkaar geslagen buurman, die net als zijn vrouw met ductape en touwen was vastgebonden door vier gemaskerde mannen, heeft een jongere broer die al net zo ondernemend is als hijzelf. Deze broer verkoopt geen Duitse tractoren maar werkt als persoonlijk assistent voor de voorzitter van het Oekraiense parlement, Oleksandr Moroz, de socialist die in sommige kringen wordt beschouwd als de Judas van de Oranje Revolutie omdat hij zich in 2006 opeens achter Janoekovitch (de conservatieve rivaal van President Joesjenko) schaarde en daarmee de Oranje coalitie om zeep hielp. Maar dat terzijde.

De broer van de buurman vertelde over het drama aan zijn baas Moroz. Die pleegde een telefoontje naar de belangrijkste politiecommissaris in het hoofdstadje van de regio. Binnen een week was de bende opgerold. Ze waren verantwoordelijk voor een hele reeks vergelijkbare overvallen en zitten inmiddels voor 6 tot 15 jaar achter de tralies. Het bizarre feit is alle bendeleden hele jonge (18-21-jarige) rijkeluiszoontjes zijn. Waarschijnlijk was hen al een tijdje de hand boven het hoofd gehouden. Maar nu hadden de papjongetjes met pistolen een fout begaan: kom niet aan de broer van de persoonlijk assistent van de voorzitter van het parlement. Dan reikt er een lange arm uit Kiev en ben je uitgespeeld.

Boekenparadijs

2007-08-01T19:01:00.000+02:00

Op de dagen dat ik niet door Kiev zwerf om ergens een interview af te nemen, dwing ik mezelf de hele dag thuis, in mijn lelijke gemeubileerde appartement te zitten, te schrijven en na te denken over mijn boek. Dat lukt niet altijd. Soms neem ik, stijf in de schouders van het gehang boven een boek of laptop, een bad en dat helpt. Alsof het de bloedtoevoer naar de hersenen verbetert.

Gisteravond was ik er weer even uit, op bezoek bij mijn Oekraïense vrienden K. en L. die onlangs zijn getrouwd. K. is een intelligente en excentrieke Oekraïner die zo teleurgesteld is in de politiek dat hij abrupt stopt met praten als je het onderwerp ook maar enigszins durft te schampen tijdens de conversatie. En hij drinkt niet. In de oostelijke industriestad waar hij vandaan komt zag hij teveel mensen kapot gaan aan de drank. Daarom staat zijn koelkast vol halflege flessen wodka, overgebleven van zijn bruiloft in april. K. raakt ze niet aan. Hij houdt meer van ‘boeken lezen’, codetaal voor iets dat in Nederland vrij verkrijgbaar is in tegenstelling tot sommige andere landen. Soms denk ik wel eens dat ik daarom een speciaal plaatsje in het hart van K. heb: ik kom immers uit het boekenparadijs. In Oekraïne zijn boeken niet altijd voorhanden. In zulke perioden is K. wat norser dan gewoonlijk.

Gisteravond, een avond zonder zijn geliefde lectuur, zag ik de plicht van de Oekraïense gastheer belichaamt in mijn vriend K. Terwijl zijn lieve vrouw aardappelpannenkoeken stond te bakken schonk hij traditiegetrouw wodka in voor ons drieën. Er moest gedronken worden op mijn terugkeer naar Kiev, op mijn geliefde die thuis was gebleven en op de vriendschap der volkeren. Za droezjba.

Ibiza party

2007-07-30T09:29:00.002+02:00

In het afgelopen weekend heb ik met wat Nederlandse kennissen van vorig jaar weer eens kunnen proeven aan het goede Nederlandse expatleven in Kiev. Na het diner in een Frans restaurant reden we in een SUV mét chauffeur, naar een Ibiza Party. Het feest was georganiseerd in een strandclub gelegen op een van de feesteilanden middenin de de Dniepr, de brede rivier die dwars door Kiev stroomt. De club heeft een decor dat doet denken aan Miami Vice: witte banken, grote dansvloer geflankeerd door twee blauwe zwembaden waar ieder moment (half)naakte meiden in kunnen springen.

Het vermaak in de feesttent bestond uit een 21e eeuwse versie van Penny de Jager's Showballet. Daarna volgde een bikinishow die meer weg had van een lingeriepresentatie omdat er ook veel kant en gordels aan te pas kwamen. De modellen waren prachtige jonge vrouwen die als hoogbenige, pasgeboren hertjes voortwankelden op veel te hoge en dunne hakken. Enigzins onttoverend waren de niet altijd even goed verborgen inlegkruisjes die ieder model in haar broekje droeg. De setjes moesten na de show waarschijnlijk weer terug naar de winkel om verkocht te worden.

Eenmaal in de club groeide de groep Nederlandse expats gestaag. Er werden rondjes gegeven en men dronk wodka als een Hollandse kopstoot: met een biertje erbij. Zonder zure augurken en vette hapjes vind ik wodka toch meer lijken op een middel tegen jeugdpuistjes. Bovendien loop je zo een veel groter risico op een kater en/of braken en met dat laatste dreigde een stomdronken Brabantse ondernemer al snel.

Aan de Nederlandse tafel in de Ibiza-club waren de mannen in de meerderheid. Oekraïne voor ondernemers heeft toch nog wel die cowboysfeer, het wilde oosten. Het waren stuk voor stuk zakenlieden of ingenieur-types werkzaam bij oliemaatschappijen of in de software. Type student uit Enschede of Delft, met andere woorden: geen knapperds.

Toch hebben deze mannen hier in Kiev geen gebrek aan belangstelling van de knapste en meest sexy meisjes die al op 50 meter afstand kunnen ruiken dat het een buitenlander betreft. De mannen hadden allemaal iets glunderends over zich, zoals ze stonden te draaien en genieten van de aandacht. Toch maakte de bravoure opeens weer plaats voor schuchterheid toen de avond ten einde liep. Misschien kwam het door de kopstoten of misschien wel door de opmerkzame blikken van het handjevol Nederlandse vrouwen die samenschoolden in een hoek van de diepe, witlederen bank. 'Onze jongens' waren dronken en moe. Ze gingen stuk voor stuk alleen naar huis.

Probleem

2007-07-26T19:43:00.000+02:00

Mijn gemeubileerde appartement in Kiev is voorzien van draadloos internet en airconditioning, geen overbodige luxe aangezien het hier de laatste tijd meer dan 35 graden is. En aangezien ik hier nog drie weken alleen zit is internet een fijne lijn met de buitenwereld (lees: Nederland). Wat aan dit appartement ontbreekt zijn een kurkentrekker en blikopener; snel opgelost met een bezoek aan de supermarkt.

Mijn probleem bestaat uit wat er in dit appartement wél te vinden is. Ik ben sinds enige tijd gestopt met roken. Maar zie nu de linkerbovenhoek van onderstaande foto. Eenzaamheid en drie weken zonder blikopener of espressopotje overleef ik wel. Maar die sigaretten, wat doen die in mijn keukenkastje?! Ik moet snel met een klein vuilniszakje vol Marlboro’s richting container op de binnenplaats.

Dat de 19e eeuw nog rondwaart

2007-07-24T10:50:00.000+02:00

Misschien ben ik wat beïnvloed door het dagelijks urenlang, onafgebroken lezen in Charlotte Brontë’s ‘Wuthering Heights’ maar opnieuw ontdek ik verbanden tussen het Oekraïne van nu en de Europese 19e eeuw. Ik zie het terug in de bizar grote verschillen tussen de verschillende bevolkingsgroepen (5% steenrijk, 8% lagere middelklasse, 87% straatarm) in vervoersmiddelen als paard en wagen, in de koppen van mijnwerkers op het nieuws, de bloemenverkoopsters, mismaakte bedelaars en zwerfkindertjes op straat. Maar ik zie het ook terug in bepaalde opvattingen of bijgeloof.

Zo zei de 21-jarige Olga me onlangs dat ik gevaar liep door bij temperaturen van 38 tot 40 graden buiten, tweemaal daags een koude douche te nemen. Als zij een koude douche neemt, zo beweert de fragiele Oekraïense, heeft zij binnen het uur een flinke koorts te pakken. Ook vertelde ze mij dat haar vader pijn aan zijn rug heeft, een ziekte die eveneens het hart zou verzwakken. Misschien moet iemand mij beter informeren maar als ik dit soort dingen hoor moet ik denken aan Catherine, Heathcliff en hun aanhang, die bij de minste of geringste regenbui op de Noordengelse ‘Moors’ al op een dramatisch sterfbed belanden. Mijn theorie dat de 19e eeuw nog rondwaart in dit land, een idee waar ik al wat langer mee rondloop, is met Olga’s verhalen opnieuw bevestigd.

'Franse kitch' populair in voormalige S.U.

2007-07-23T08:25:00.001+02:00

Ik zat onlangs bij een vriend in Kiev zijn trouwvideo te bekijken en zag zijn schoonouders dansen op dit lied. Eindelijk kon ik iemand vragen naar de zanger die ik een jaar geleden hoorde in de auto van mijn vaste Kievse taxichauffeur Victor. Het is Joe Dassin een Amerikaanse zanger die in het Frans zong en volgens mijn Oekraiense vriend 'het' gezicht was van de Franse chanson in de voormalige Sovjet Unie. Op de video een mooie home made playbackshow. Martijn: deze is voor jou!

Boeven in de nacht

2007-07-19T09:23:00.001+02:00

Ik logeer in dorp L. op zo'n 200 kilometer van Kiev. Het is hier warm. Verschrikkelijk warm, wel 40 graden. De eerste twee nachten sliep ik in een oud boerenhuis met lemen wanden. Overdag was mijn gastvrouw weg en werkte ik aan een houten tafel in de schaduw van een walnotenboom of, tussen twaalf en vier uur 's middags, binnenshuis, waar de dikke muren en de lemen vloer de temperatuur draaglijk hielden.

Sinds gisteravond logeer ik bij goede vrienden, een familie van vier. Hun huis is nieuw dus slecht bestand tegen de hitte van de Oekraiense zomer. Ze koken in de schuur en ze eten pas om 11 uur 's avonds, als het donker is en de temperatuur zakt naar een graad of 25. Vannacht was een onrustige nacht. Ik sliep op een ongemakkelijke slaapbank met een ravijn in het midden en kon niet kiezen aan welke kant daarvan ik wilde blijven liggen. Ik had geen nette nachtjapon bij me, slechts een oud t-shirt om in te slapen, en omdat ik de kamer deelde met de 21-jarige dochter des huizes, en de deur naar de gang openbleef vanwege de hitte, moest ik mij, ondanks de hitte maar uit fatsoen, toch gedeeltelijk bedekken met het te dikke laken, een soort dekbedhoes.

Midden in de nacht hoorde ik iemand op de deur bonzen. Mijn gastheer deed open en daarna hoorde ik een hoop gestommel en het nodige ijsberen op de houten vloer. Vanochtend bleek dit veel meer te zijn dan een onrustige, veel te hete nacht. De buurman was overvallen in zijn huis en kwam de politie bellen.

De buurman importeert landbouwwerktuig uit Duitsland en verkoopt dat in de omgeving. Vier boeven met bivakmutsen hadden het echtpaar onder bedreiging van pistolen uit bed gehaald. De buurman had een paar klappen gekregen maar op de een of andere manier toch de vier kerels weten te overtuigen dat hij die nieuwe tractor nog niet had verkocht en dus geen geld in huis had. De boeven geloofden dit en namen toen voor de vorm maar alle mobiele telefoons mee.

Is dit normaal hier? vroeg ik mijn gastgezin. "Tien jaar geleden wel maar inmiddels niet meer." De man had het ook een beetje aan zichzelf te wijten. Vanwege de hitte had hij vannacht de keukendeur open laten staan. En tijdens een avondje drinken en kaarten had hij zeer waarschijnlijk zijn mond voorbij gepraat over zijn zaken met Duitse landbouwmachines. Berichten over succesvol ondernemerschap gaan als een lopend vuurtje door deze straatarme omgeving. "Maar," verzekerde mijn gastvrouw mij, "nu haalt hij zijn rijke vrienden uit Kiev naar het dorp, want die zullen de overvallers wel vinden en een lesje leren." De politie werd ook gebeld maar veel vertrouwen in hun hulp is er niet.

Ik kom er aan

2007-06-17T12:24:00.000+02:00

Over precies een maand vlieg ik weer naar Kiev. Ik schijn er een gemeubileerd apartementje te kunnen huren via mijn vriend Andrei, mede-eigenaar van de taalschool van mijn oude leraar Russisch. Tijd voor lessen Russisch heb ik niet in de maand die in in Kiev zal verblijven. Ik moet aan het werk: schrijven aan, en aanvullend onderzoek doen voor een boek dat hopelijk volgend jaar zal verschijnen.

Ook zal ik weer op bezoek gaan bij mijn vrienden in dorp L. Een van hen is de versgetrouwde Ruslan die dol is op mentholsigaretten, bier, wodka en buikspek. Bij de eerste de beste gelegenheid zit hij op gedroogde visjes te smakken. Als hij je dan begroet met zijn natte zoenen en je stevig tegen zijn grote berenbuik aandrukt, ruiken je wangen daarna naar de ziltige onderbroek van een niet al te fris meisje. Ruslan weet dat, regematig zuigt hij even op een gedroogd spierinkje tot deze lekker week is, om het daarna met groot gebaar onder zijn neus door te trekken: MMMM zjensjena! MMMM vrouw!

Ik zie uit naar het weerzien met Ruslan en Kolja en Gela en Svetlana en Yulia en Elena en Vlad. Ik zie uit naar het plaatsen van nieuwe berichten op deze plek.

Vaarwel Kiev

2006-10-29T06:28:00.000+01:00

We verlaten Kiev. De huur is opgezegd, de kat heeft een paspoort, de tijdelijke huisraad is weggegeven of verscheept. We gaan naar huis. De laatste weken voelde veel als de laatste keer. De laatste keer de Andreyivski Uzviz aflopen over de gladde kinderkopjes en langs de oude gebouwen en souvenirtenten met soms geweldige sieraden of sjaals. De laatste keer flaneren over de statige Kreschatik onder de verkleurende kastanjebomen, langs mannen op bankjes met hun eeuwige fles bier, bedelaars, geile grieten op naaldhakken en dikke westerse mannen op zoek naar een lekker wijf. Het laatste bosje verse bloemen van het seizoen kopen voor vijf grivna (75 cent) bij een baboesjka in een metrogang.

De allerlaatste keer boodschappen doen bij de ‘Foerschet’ waar rijke ‘novi roeski’s’ of ‘novi oekraïenski’s’ hun wagen volladen met gerookte vissen, flessen wodka en tropisch fruit terwijl de Andreas Vollenmeier pamfluitmuziek keihard door de morsige gangpaden schalt. Rondrijden over het chaotische Kontraktova Plein vlakbij ons appartement en bedenken dat het toch wel een prachtige stad is. Maar goed. Ook niet langer die enorme hoeveelheid norsheid in het openbaar, mensen die dwangneurotisch moeten voordringen in alles wat op een rij lijkt, het afgezet worden in de taxi zodra het blijkt dat je een ‘rijke’ buitenlander bent. Niet langer zonder wc-papier blijken te zitten in alle toiletten behalve bij mensen thuis. Niet meer hoeven uitkijken op de stoep omdat een moorddadige Toyota Landcruiser, met een dikke speknek ‘novi oekraïenski’ erin, zonodig over het trottoir moet en schijt heeft aan alles behalve zijn autolak.

Maar toch. Niet meer naar dorp L. in het weekend om bij Naomi te logeren en te eten in de boerderij van Kolja en Svetlana waar we in drie talen (Engels, Duits, Russisch) communiceerden en er toch in slaagden om samen enorme lachbuien te krijgen. Niet meer een glas wodka in één teug leegdrinken met een grimas en zure augurk toe, en dan de volgende dag tóch geen kater hebben. Niet meer naar de notenmannen van de markt en een extra handje heerlijke gedroogde abrikozen meekrijgen. Niet meer kletsen met onze huisbaboesjka’s die roepen dat ze gaan huilen als we weggaan en nog even snel iets kwijt willen over hun kwalen of kleinkinderen. Niet meer naar Olga’s Tuin, op de hoek bij het historisch museum, om bier te drinken en aardappelpannenkoekjes met zure room en verse dille te eten. Niet meer Kiev. Niet meer Standplaats Kiev. Ik bezin mij nog op een nieuwe blog. Meer informatie volgt.

Roddel

2006-10-23T15:20:00.000+02:00

In het dorp L. waar ik regelmatig op bezoek ben vond afgelopen weekend een bruiloft plaats, waarvoor ik samen met mijn lief was uitgenodigd. Zo’n feest wordt volgens de traditie altijd na de oogsttijd gepland zodat iedereen tijd heeft om een week lang te feesten. Deze, iets gemoderniseerde versie, duurde twee dagen. Op de eerste dag was er een korte ceremonie in het dorpshuis. De burgermeester, die later een behoorlijke rokkenjager bleek te zijn, trouwde het koppel Ruslan (39) en Vitalina (22). Het leeftijdsverschil hield de gemoederen in het dorp al lange tijd bezig, evenals het feit dat Vitalina had geëist dat haar schoonmoeder én de twee zoons van de bruidegom, niet aanwezig zouden zijn. Ongehoord, aldus onze vrienden uit het dorp.

Na de ceremonie vertrok het hele gezelschap met een stokoude bus naar een industrieterrein waar een fabriekskantine was ingericht als feestzaal. Buiten op een plaatsje stond de band die van polka tot disco tot klezmer-achtige volksmuziek kon spelen. Binnen waren de tafels afgeladen vol gedekt met bordjes met vlees, Russische salade, vis, fruit, zoetigheid en er was nauwelijks plek voor onze kleine wodkaglazen. Er liepen kerels in geborduurde blouses rond die zorgden dat iedereen voortdurend volle glazen had en die in eerste instantie boos werden op Guus omdat hij hen ‘vodkamillitia’ noemde. We moesten uiteraard op vele zaken toosten waaronder de vruchtbare en rijke toekomst van het bruidspaar. Het drinken en dansen ging om en om. Telkens bewoog het honderdkoppige gezelschap zich van de tafel naar buiten waar op het afgebrokkelde asfalt naast de fabriek in grote kringen de zolen stuk werden gedanst. Ik wist niet dat de pasjes van de volksdanslessen, uit mijn lagere schooltijd in de jaren zeventig, ooit nog van pas zouden komen.

Midden in de nacht reden we met onze vrienden Kolja en Svetlana mee naar hun boerderij waar zij eisten dat wij in hun bed en zij op hun bank gingen slapen. Ze hadden het snikheet gestookt in huis omdat ze dachten dat wij dat comfortabel zouden vinden. Voor het slapengaan dronken we nog een laatste glas op elkaar en roddelden wat na over de bruiloft. Wat liep die burgermeester te zoenen met Galja, een alleenstaande moeder uit het dorp, terwijl zijn vrouw erbij was? Waarom had Nina steeds zo droevig zitten kijken? Waarom mochten de kinderen van Ruslan's vrienden niet op het feest komen? Omdat ze bijna net zo oud als de bruid waren! En de vader van de bruid is maar zes jaar ouder dan de bruidegom en werd in één nacht grijs (na een maand werd het weer zwart) toen hij hoorde over de leeftijd van zijn aanstaande schoonzoon. De arme man had er tijdens het feest inderdaad nogal stilletjes bijgezeten.

Overmacht

2006-10-17T09:51:00.000+02:00

Het is hier koud. Gisteren was het nog kouder. De overheid had beloofd zondagavond om twaalf uur de verwarming aan te doen maar dat is nog steeds niet gebeurd. Nu zit ik in de keuken met twee truien en de oven aan en de deur van de oven open. De kat kijkt af en toe in de oven maar besluit dan toch maar niet naar binnen te gaan. Hij ligt voor de open klep, of op mijn schoot. De kat heeft het ook koud.

Gisteren was er ook geen stroom, de hele dag. Ik belde de huisbaas en die vertelde me dat er in de hele stad geen stroom was. Ik belde mijn Kievse vrienden maar die zeiden dat ze wel stroom hadden. Ik werkte tot de accu van mijn laptop leeg was. Daarna belde ik met een vriendin tot de accu van mijn mobiel ook leeg was. Toen ging ik naar het café en las daar een boek. Het was er warm, er was ook stroom.

Naast me in het café zaten drie kerels, een Amerikaan een Ier en een Oekraïner die met een knauwerig Amerikaans accent probeerde te praten en beweerde dat je aan zwarte mensen niet goed kon zien hoe oud ze waren. Ik at soep en keek af en toe naar de dikke Amerikaan die leek op een ex-pornoster of een gepensioneerd model voor de covers van een Intiem Roman. Hij had dik, lang, geblondeerd haar en een pony als een pony. Ook had hij een bierbuik en een grauw, pokdalig oud gezicht.

Toen ik thuis kwam was er nog steeds geen stroom. Ik ging met de kat onder een deken liggen en las mijn boek bij kaarslicht. Niet veel later sprongen de lichten weer aan. De verwarming is vandaag nog altijd koud. Ik zit nog steeds bij de oven. Het is eigenlijk wel te doen.

Schildklieren en hangsnorren

2006-10-09T20:17:00.000+02:00

Afgelopen week racete ik twee dagen lang met een meneer van het Rode Kruis en zijn chauffeur in een minibusje met diplomatieke nummerborden door het noordwesten van Oekraïne. Daar bezochten we twee mobiele laboratoria voor het scannen van schildklieren. De artsen van het Rode Kruis bezoeken hiermee kleine, grotendeels verlaten dorpjes in de zogenaamde “besmette gebieden” op 40 tot 80 kilometer afstand van de voormalige kerncentrale van Tsjernobyl. Alleen zij die een verhuizing niet kunnen betalen of te gehecht zijn aan hun geboortegrond zijn achtergebleven. Er is weinig te doen, behalve een beetje jagen, champignons plukken, koeien houden en groenten telen op het, met radioactief cesium besmette, land. Veel bewoners voelen zich beroerd. Het aantal gevallen van schildklierkanker is met 400 procent gestegen sinds de jaren voor de ramp maar de bevolking kampt uiteraard met meerdere medische problemen zoals merkbaar gestegen gevallen van borstkanker en immuniteitsaandoeningen. Hier is echter nog onvoldoende onderzoek naar gedaan en geen geld voor; vandaar de focus op de schildklier.

We sliepen één nacht ‘on the road’ in een foeilelijke kolos van een hotel in de stad Rivne. Het hotel wordt met name druk bezocht door het Oekraïense politiewezen die het gebruiken voor hun congressen en partijen. Niet meteen het meest fijne volk als je de verhalen van gewelddadige verhoren en andere vormen van machtsmisbruik leest. Mijn hotelkamer was een ode aan de voormalige Sovjet Unie (kaal deken, kaal peertje aan plafond, scheefhangend schilderij) evenals de ontbijtzaal waar je met een bonnetje moest betalen dat je alleen beneden in de receptie kon aanschaffen. Ook de ontbijtserveerster was een reliek uit de dagen achter het IJzeren Gordijn. Zij besliste wanneer je iets te drinken kreeg en dat was pas na de glazige spiegeleieren met gebakken boterhamworst. Ook deed ze eigenhandig suikerklonten in alle warme dranken ongeacht de wensen van de ontbijters, veelal forse politiemannen die om half negen al hun eerste wodka innamen.

Op vrijdagmiddag bezocht ik een mobiel laboratorium van het Rode Kruis werkzaam in het dorp Bokyima. Nieuws van de komst van een “Korrespondent iz Niederlande” verspreidde zich blijkbaar als een lopend vuurtje door het dorp want al snel stond de plaatselijke voorzitter van het dorp in de kleine artsenpraktijk om mij welkom te heten. Het was een woest uitziende man met een Starsky en Hutch-hangsnor, een gevangenistatoeage op zijn hand en een enorme wodkakegel. Hij deed nogal autoritair en ratelde met luide stem een monoloog af over de zegeningen van zijn gemeente. Daarna werd ons ‘koffie met wat hapjes’ aangeboden.

In allerijl waren de plaatselijke huisarts en zijn assistente opgetrommeld om achterin zijn praktijkruimte een tafel te dekken vol bordjes worst, vis, besmeerde boterhammetjes, rauwkost en een schaal dampende aardappelpuree. De beloofde koffie was nergens te bekennen. Wel stond er een fles wodka op tafel. We moesten drinken. "Wodka is altijd goed ter afsluiting van een bezoek aan de besmette gebieden," verzekerde mijn begeleider van het Rode Kruis mij, en smakte met zijn vlezige lippen. Daar zat ik, tussen vijf Oekraïense hoogwaardigheidsbekleders, allemaal man. De belangrijke gast: een 'correspondent' zonder krant. Er werd getoost door de voorzitter van het dorp, door de voorzitter van het Rode Kruis en door een later toegesnelde man in streepjespak die ook iets belangrijks was maar toen hij binnen kwam was ik al te dronken. Het toosten ging maar door, ik raakte steeds meer beneveld en mijn Russisch werd steeds beter.

Dorpsvoorzitter hangsnor raakte meer en meer gecharmeerd van mijn aanwezigheid. Ik complimenteerde hem gul met zijn, inderdaad mooie, dorp. Hij vertelde me dat er een visvijver was, een café en een sjasjliektent. Toen kwam de plaatselijk gestookte ‘samagon’ tevoorschijn. Een wodka met karamelsmaak en een alcoholpercentage van 54 procent. De voorzitter van het Rode Kruis stak een lofzang af op de eer die hen ten deel viel om "een vrouw met zo’n warme uitstraling, waar wij allen gevoelig voor zijn, te kunnen verwelkomen op onze mooie geboortegrond waar de mensen weliswaar arm zijn maar wel hard kunnen werken." We dronken ‘za lubov’ op de liefde, en werd mij door de vijf hoogwaardigheidsbekleders een vurig liefdesleven toegewenst. Voorzitter hangsnor vertrouwde ons toe dat zijn vrouw in London woonde. Wilde ik na deze bescheiden lunch niet nog een bier met hem drinken, een sjasjliekje eten, ik moest toch minstens ook een nacht doorbrengen in Bokyima?

Tot mijn grote opluchting volgde toen de ‘na kanja’, de traditionele laatste toost van ieder Oekraïens drinkgelag, genoemd naar de laatste dronk van de kozak, zittend op zijn paard. De hangsnor keek verslagen. Het was tijd om naar Kiev terug te gaan.

Verwerking

2006-10-02T21:10:00.000+02:00

Over mentaliteit of de verwerking van het verleden kun je nauwelijks een krantenartikel schrijven, ook al betreft het een collectief verleden van miljoenen mensen, bijvoorbeeld hen die onder het communisme hebben geleefd. In landen als Oekraïne is de mentaliteit grondig beïnvloed door 70 jaar lang onderdrukking en machtswillekeur. Ik zie er hier dagelijks de voorbeelden van. Ik zie het in de gelatenheid omtrent de mislukte Oranjerevolutie, ik zie het in de sombere, ronduit zure gezichten in het openbaar vervoer, de berusting van de oude, bedelende baboesjka’s, in de hysterische trekjes die velen hier krijgen als ze in een rij moeten staan. Ik zie het in de sadistische onverschilligheid van mensen achter loketten.

Tijd of energie om bezig te zijn met een verwerking van het verleden, collectief of persoonlijk, is er in Oekraïne nauwelijks. Daarvoor is de dagelijkse realiteit te hard. In het Westen is het heel vanzelfsprekend om bezig te zijn met je achtergrond, je opvoeding, je verleden. Sommigen daar zijn getraumatiseerd door de Tweede Wereldoorlog, anderen zijn getraumatiseerd omdat hun vader een trauma had uit de Tweede Wereldoorlog of omdat hij losse handjes had, of omdat hun moeder vroeger stiekem aan de sherry zat etcetera. Heel begrijpelijk.

Mijn vrienden in Oekraïne kunnen zich niet wagen aan een dergelijke verwerking van hun persoonlijke achtergrond. De trauma’s zouden zich opstapelen. Waar te beginnen? Overgrootvader spendeerde 15 jaar in de Goelag omdat hij Oekraïense les gaf. Grootvader overleefde als enige van de acht kinderen de grote, door Stalin georkestreerde honger van 1932-1933. Grootmoeder werd in 1941 voor drie jaar als Ostarbeiter naar Duitsland gedeporteerd. Vader werd in zijn studententijd van de universiteit gegooid vanwege een verkeerd gedicht in de schoolkrant en sleet de rest van zijn dagen in ondermaatse baantjes. Jij hebt je schildklier niet meer omdat je in de aprildagen van 1986 als achtjarig kind een fikse dosis straling opliep na de explosie in Tsjernobyl; terwijl de autoriteiten het de eerste dagen geheim hielden speelde jij lekker met je vriendjes op straat. Je moeder overleed in de winter van 1992 tijdens de roebelcrisis omdat ze d’r huis niet warm genoeg kon stoken terwijl zij en je vader tegelijkertijd in één klap al hun schamele spaargeld kwijt waren door de extreme devaluatie.

Deze opsomming zou, in theorie, de geschiedenis kunnen zijn van één familie en de achtergrond van één persoon. Mijn Oekraïense vrienden melden bovenstaande ervaringen en feiten terloops en mondjesmaat aan de borreltafel terwijl ik met mijn oren zit te klapperen. Bij ons in het Westen zou één van deze ervaringen waarschijnlijk genoeg zijn om de hoofdpijler te vormen voor iemand's identiteit. Eén zo’n feit zou iemand jarenlang bezig houden met therapie, praatgroepen of zelfs het maken van kunst rondom het thema. Hier wordt er nauwelijks een woord aan vuil gemaakt. Hier worstelt iedereen gewoon verder.

Ziekenboeg

2006-09-27T08:42:00.001+02:00

Sinds drie dagen zit ik dagelijks in de ziekenboeg van ‘Fauna Servis Klinik’ in het centrum van Kiev. Want kater Boris is ziek. Vorige week, tijdens een weekje uit logeren vanwege een vakantie, ontsnapte hij uit zijn logeeradres en verbleef vijf dagen in de achterbuurten van Kiev. Woeste straathonden en katten vochten met hem en dreven hem in een hoge populier waar hij de dag van onze terugkomst, tot grote opluchting van onze kennissen, werd aangetroffen.

Wat we mee naar huis namen was een vermagerd, verfrommeld en zeer aanhankelijk katertje met twee flinke schrammen op zijn kop dat net voor we hem ophaalden nog even met babyshampoo in bad was geweest. Al snel bleek er meer mis te zijn met hem. Snel naar dokter Yulia van de ‘Fauna Servis Klinik’, die Boris goed kent vanwege vaccinaties en oormijt en altijd even vertederd aan zijn wollige balletjes kriebelt. Haar diagnose: compleet uitgedroogd vanwege diarree en een interne verwonding of infectie. Nog even en zijn nieren hadden het begeven. Hij moest een bloedtest ondergaan en aan het infuus.

Vandaag ga ik voor de derde dag met Boris naar de ziekenboeg waar hij opnieuw tweeënhalf uur aan het infuus moet liggen. Om ons heen zitten andere katten- en hondeneigenaren elkaar meevoelend aan te kijken en vriendelijkheden uit te wisselen. Als ik even naar het toilet moet, houdt iemand anders Boris in de gaten. Drupt het infuus wel door, ligt zijn poot wel gestrekt? Op de straten van Kiev heeft Boris hepatitis, parasieten en een geïnfecteerde alvleesklier opgelopen. Dat klinkt nogal overdreven maar in de ziekenboeg kwam ik andere katteneigenaren tegen die hetzelfde was overkomen. Oekraïne is best een ruig land.

Lapidarium

2006-09-16T08:57:00.000+02:00

Ryszard Kapuscinski verschaft mij allerlei glasheldere inzichten in de postcommunistische Poolse samenleving, en daarmee ook indirect in het gedrag van bepaalde Oekraïeners. Op pagina 152 van zijn boek Lapidarium, observaties van een wereldreiziger (1980-2000) beschrijft Kapuscinski hoe hij een aantal weken in een sanatorium verblijft, tussen de oude Poolse mensen. Iedereen is snibbig, chagrijnig en verbitterd. Als hij probeert te glimlachen wekt dit slechts argwaan en irritatie op:

"Ik weet het, het is het resultaat van rampzalige ervaringen, beroerde omstandigheden op het werk, van onbeschoftheid en vijandigheid, al dat gif dat hier het dagelijkse leven van mensen verpestte.
Ja, ik probeer het te begrijpen. Dat ze een saai, arm, rampzalig leven hebben gehad. Dat ze niets voor elkaar hebben gekregen. Dat ze niet op veel meer kunnen hopen. Ik begrijp het maar kan het niet rechtvaardigen. Want ze zien eruit alsof ze zich in die verstokte onwil goed voelen, alsof die onvriendelijkheid en koude jegens anderen een of andere behoefte bevredigt en hun zelfs genoegen doet."

Hij is duidelijk totaal geïrriteerd en wanhopig geraakt door wekenlang een onderkomen te delen met legers venijnige oudjes. Ik denk dat iedereen dit overal zou overkomen. Maar toch, twee regels verder volgt dit: "Ik denk aan Dostojevski, aan de personen die de bladzijden van zijn boeken bevolken, aan die Russen die voortdurend 'getergd', 'geprikkeld', 'woedend' zijn, die 'gemelijk', 'beledigd', 'treurig' rondlopen. Ik denk dat die Polen over wie ik het heb, meer op een bepaald type Rus lijken dan op een burger van het Westen."

Dan vervolgt Kapuscinski met een misschien iets te rooskleurige lofzang op het joviale karakter van Fransen, Italianen en Amerikanen. Toch blijf ik zijn analyse herkenbaar vinden waar het sommige Polen, Russen of Oekraïeners betreft: "dat heel oosterse afwijzen, ontoegankelijk als de steppe, gesloten, verzuurde gezichten, het obsessief benadrukken van de afstand tot de ander, wantrouwen en koude." Ik ben echt bijna dagelijks verbaasd over de gevolgen die deze samenleving ondervind van 70 jaar onderdrukking, willekeur en overleven onder het Sovjetsysteem. Kapuscinski komt zelf uit zo'n samenleving en verwoordde dit natuurlijk beter dan ik ooit zelf had kunnen doen.

Marschroetka

2006-09-16T08:24:00.000+02:00

Oekraïense Marschroetka’s zijn minibussen, soms omgebouwde tweedehands UPS trucks (zie onder), die je naar honderden bestemmingen in stad en land brengen. Meestal hangt er aan de binnenkant van een raam een A-vier print waarop de route is aangegeven. Bushaltes zijn er niet voor de marschroetka, je roept iets in de trant van “nastalavitje!”, denk hasta la vista, naar de chauffeur en hij zet zijn voertuig met piepende remmen tot stilstand aan de eerste de beste stoeprand. In de stad kost een ritje tussen de 15 en 30 eurocent. Een langere afstand kost omgerekend zo’n twee euro per 100 kilometer. Dan moet je wel eerst wachten tot de hele bus vol zit, anders is het niet rendabel.

Afgelopen zaterdag nam ik met Martijn een marschroetka van Odessa naar de stad Uman, een rit die een uur of drie duurt. Het was een relatief nieuwe bus met redelijke schokbrekers. De chauffeur speelde zijn Oekraïense schlagers niet al te hard op de stereo. We hadden zitplaatsen en waren tevreden. Na drie uur lezen, dommelen en een paar griezelige manoeuvres om een gebruikelijk aantal krankzinnige gekken op de snelweg te ontwijken, begon ik het landschap rond Uman te herkennen. “Ha,” zei ik tegen mijn reisgenoot, “we zijn er bijna.” Vrijwel datzelfde moment kwam de bus tot stilstand op de vluchtstrook langs de snelweg: “Uman!” schreeuwde de chauffeur naar achteren.

“Njet Uman!” riep ik terug, “busstation Uman alstublieft!” Achter in de bus bleek een dame Engels te spreken: “Deze bus gaat tot hier en niet verder. Daar,” ze wees op een snelwegviaduct zo’n 500 meter verderop, “pak je de eerste de beste bus en die brengt je naar het busstation.” “Dit is niet normaal!” protesteerde ik nog maar de chauffeur was niet te vermurwen en de rest van de reizigers had geen enkele sympathie, ze wilden door naar Kiev, dat was het eindpunt. Spottende blikken vielen ons ten deel. Even later sjokten we chagrijnig met al onze bagage langs de vangrail. Dat is hier normaal.

Guus en het glijdende meisje

2006-09-02T16:20:00.000+02:00

Wij waren met vriend en fotograaf Martijn de Vries in de supermarkt. Een grote yuppensupermarkt in de buurt van ons appartement. We wilden eten en vodka inslaan voor de treinreis naar Odessa, vannacht. Op de parkeerplaats moesten we eerst we onderhandelen met een jongen die onze auto wilde wassen maar óók zijn bonuskaart aan ons wilde uitlenen in ruil voor de helft van de korting die we zouden krijgen op de kaart. Heel ingewikkeld.

Bij de kattenbrokken en het mineraalwater kwam ze onze richting op gegleden. Ze had een vreemd Peter Panpakje aan en kanariegele beenwarmers over witte pumps. Ze moest, dit gebeurt in Kiev overigens aan de lopende band, mijn geliefde hebben. Heupwiegend als op een catwalk en met zwoele oogopslag wilde ze hem zonnebloemolie aansmeren. Dit was haar baantje in de supermarkt. Martijn legde het vast.

Kinderziekenhuis

2006-08-31T17:25:00.000+02:00

Het ligt ver buiten de stad middenin een braakland van vergeeld gras. Ik ken de weg, het is in de richting van Tsjernobyl. Het grote gebouw met kleine raampjes is helemaal betegeld, volgens populair Oekraïens gebruik, maar sommige tegels zijn eraf gevallen. Eigenlijk doet het denken aan een oud, uit de kluiten gewassen, transformator huisje. Hier, in dit staatsziekenhuis, is een speciale gang waar zieke straatkinderen behandeld worden.

Een lokale liefdadigheidsorganisatie knapte een vervallen deel van het ziekenhuis op met behulp van Amerikaans en Nederlands geld. Zo kunnen straatkinderen, die volgens officiële Oekraïense statistieken niet bestaan, ook aan de broodnodige medische hulp komen: tegen syfilis, schurft, geïnfecteerde drugsarmpjes. Dat soort werk. Ik ben hier samen met Martijn de Vries om een start te maken met een reportage over straatkinderen en HIV/AIDS, in Oekraïne.

We moeten stijve, witte capes omslaan; beleid van het ziekenhuis. Het lijken wel versleten hotellakens met een vetertje. Een paar peuters die we in de gang aantreffen kruipen onder de cape dicht tegen onze bovenbenen aan. Lekker tentje spelen. Eigenlijk mogen we maar vijftien minuten blijven, ook beleid, maar we blijven bijna een uur.

Ik aai een blond mannetje in een lichtblauwe oude mannenpyama over zijn bol en wil hem mee naar huis nemen. Hij komt uit een staatsweeshuis waar hij waarschijnlijk door zijn minderjarige, dakloze, werkeloze, wellicht verslaafde moeder is achtergelaten. De lunch wordt geserveerd en de afdeling ruikt naar zouteloze rundvleessoep, kool, ongewassen kindertjes en desinfecterende middelen. In de kale pastelkleurige slaapzalen zie ik de kaalste dekens en dunste matrassen ooit.

Hoog bezoek

2006-08-17T18:04:00.000+02:00

De Tina Karol cyclus op dit weblog is nog niet ten einde. Gisteravond stond Tina (7e plaats op het Eurovisie songfestival) samen met haar manager voor mijn deur. Ik was al eerder op de dag gebeld. Ik had geweigerd nog langer als een maffioso anderhalf uur tegen hun ruggen aan te praten in een geblindeerde auto. Dus kwamen ze op bezoek. Want ze wilden iets van me: meer Engelse songteksten. Welingelichte muzikanten in het buitenland hadden Tina gewezen op de “awkwardness” van de teksten op haar recente Engelstalige cd. Er was maar een tekst goed geweest. Dat was Russian Guy.

Tina is al een echte ster. Heel zeker van wat ze wel en niet wil. Ze lustte wel een kopje thee, met suiker. Van onze kat moest ze niets hebben maar hij vond Tina wel leuk. Hij ging telkens onder haar wijde zigeunerrok zitten. Zo leek net alsof de zangeres twee benen en twee kleine witte kattenpootjes had. Katten hebben geen gevoelige snaar voor sterallures. Ook zong Tina acapella een aantal liedjes voor. Dat kon ze erg goed. Ik kreeg haar demo cd om teksten op schrijven. Ongevraagd signeerde ze het eenvoudige witte cd-envelopje met een zwierige handtekening. Menig fan in Rusland, Oekraïne of Moldavië zou hier een moord voor doen.

Barbiebruid

2006-08-14T16:09:00.000+02:00

We hebben het kabeltreintje vanuit de laaggelegen wijk Podil genomen en zijn via een parkje op weg naar het grote plein voor de Mhykhalyvska kathedraal als ik tussen het groen een sensationele barbiejurk spot. Zuurstokroze in de wespentaille wijd uitlopend naar ijswit bij de zoom die tot op de grond reikt. Het witte strapless bovenstuk wordt vanachter afgemaakt door een zacht gordijn van perfecte, blonde barbiekrullen. Een bruidpaar laat zich fotograferen in pittoreske setting. Naast de bruid loopt de bruidegom, een magere, kale jongen in een grijs pak, geen al te beste keuze gezien zijn grauwe gelaatskleur.

We lopen door en zien voor de kathedraal een witte limousine staan. Zo’n langgerekte waar je met een complete rapgroep van een man of acht in past. De barbiebruid loopt naar de auto met haar, bij nader inzien, behoorlijk wat oudere echtgenoot. Ze kijkt chagrijnig, kwaaiig zelfs, niet zoals het hoort op de mooiste dag van je leven. Er sjokt een klein groepje bedeesd kijkende huwelijksgasten achter het bruidspaar aan.

‘Braitgroems best frent,’ bekt de bruid naar een gezette vijftiger in een maïsgeel colbert. ‘Joe open ze door toe ze kar.’ Een van haar potlooddunne wenkbrauwen gaat in minachting en ongeduld omhoog. Er wordt gehoor gegeven aan het bevel. Het gele colbert opent de limousine, de bruid overhandigt haar boeket aan een vriendin en wurmt zich met al haar rokken op de achterbank. Dan roept iemand met een vet Amerikaans accent: ‘Hell Charlie, c’mon now, hop on in after your wife.’

De notenmannen

2006-08-07T22:14:00.000+02:00

Op de overdekte markt bij ons om de hoek kun je van alles kopen. Van meubels tot een gerookte varkenskop. Ik koop er voornamelijk groenten en noten. Bij de dames van het vlees en de verse kaas blijf ik tegenwoordig ver uit de buurt, anders word ik geroepen en moet ik stukjes salo of buikspek proeven, of brokjes zurige verse kaas. Ik vind het moeilijk iets te proeven van hele lieve marktvrouwen en vervolgens niets te willen kopen omdat ik het niet lekker vind, terwijl ik schijnheilig uitroep: “Vkoezna! (Lekker!)” Bovendien ligt de zuivel en het vlees de hele dag op een marmeren toonbank, zonder bedekking of koeling.

De notenmannen van de markt zijn, zonder uitzondering, allemaal Georgiërs en zitten achter hoge piramides van gedroogde abrikozen, amandelen en gesuikerde zuidvruchten. Ze hebben hun eigen wijkje met notenkramen en gaan meteen lachen en roepen als ze me aan zien komen. Ik voel me een oude bekende van hen, ook wel eens een goed gevoel in deze grote, nog altijd vreemde, stad. Daarbij geef ik makkelijk 40 hryvna, of zes euro, uit aan hun kraam en dat is hier best veel geld. Inmiddels heb ik een favoriete notenman, een dikke jongen met een beetje Aziatische ogen en een lieve, zachte stem. Hij heeft de lekkerste gepelde, donkergeroosterde amandelen en de knapperigste pistache noten van iedereen. Als ik bij zijn kraam sta moet ik ook altijd een paar dadels of vijgen proeven, een mierzoete gesuikerde kers, of een paar in noga en sesamzaad gerolde amandelen. De rest van de dag hoef ik dan niets meer te eten.

Volgens mijn leraar Russisch zijn de Georgiërs de ‘Italianen’ van de voormalige Sovjet Unie. Ze zijn donker en klein van stuk maar zouden zeer fors geschapen zijn en vol hartstocht zitten. Vanwege hun charme en seksuele talenten zijn Georgiërs erg populair onder de Oekraïense vrouwen, aldus mijn leraar Russisch. Ik vind de notenmannen van de markt bovengemiddeld charmant, met name als je hen vergelijkt met de norse, diknekkige Oekraïense mannen die ik over het algemeen tegenkom in het openbare leven. Maar over de geschapenheid van de notenmannen denk ik liever niet na. En mijn leraar Russisch heeft wel meer van die stokpaardjes. Zo wil hij nooit buiten Oekraïne wonen, want hij kan niet zonder de ontelbare mooie vrouwen die je hier dagelijks om je heen hebt. In Oekraïne wonen de mooiste vrouwen ter wereld en er wonen meer vrouwen dan mannen, wat in het voordeel van de mannen werkt. Aldus mijn leraar Russisch die, ongeveer 1 meter vijfenvijftig lang is en half-Georgisch.

Baba Chanya

2006-07-26T16:42:00.000+02:00

Baba Chanya woont in dorp L. Ze heeft een mond vol gouden tanden, is achter in de zestig en werkte veertig jaar voor de kolchoze. De eerste twee jaar op het land waar ze varkensvoer verbouwde, de andere 38 jaar werkte ze in de varkensstallen. De dieren werden gefokt voor de plaatselijke worstfabriek. Toch aten Chanya, haar man en drie dochters bijna nooit worst, of kovbasa, de Oekraïense naam voor hun tamelijk lekkere knoflookworst. Soms ging er een gerucht dat er in de stad, op 30 kilometer afstand, worst verkocht zou worden. Dan reden de mensen uit dorp L. om vier uur ’s nachts naar de stad om op tijd in de rij te staan voor de winkel.

Baba Chanya ontvangt een beetje pensioen. Daarnaast verbouwen zij en haar man aardappels en groenten op het land dat ze kregen na de sluiting van de kolchoze, ergens in de vroege jaren negentig. Ze hebben twee koeien en twee varkens. Chanya’s man is de hele dag op pad om de koeien te laten grazen op openbare stukken land, bijvoorbeeld langs de grote weg of in de uitgestrekte, verwaarloosde appelboomgaard van de oude kolchoze. De melk verkopen ze aan een melkfabriek.

Als wij in het dorp zijn moeten we beslist bij Baba Chanya op bezoek. Dan krijgen we een toer door haar grote huis, vol oude spullen. Ook krijgen we altijd dingen mee naar huis: zelfgemaakte verse kaas, een groot warm witbrood, een pot ingemaakt vlees met een flinke laag vet erop, zelfgestookte wodka, een pot abrikozen van vorig jaar. Helaas is het brood niet zo lekker. Het smaakt en ruikt naar de zure melk waarmee het deeg tot rijzen wordt gebracht. Zure melk van rauwe, verse koeienmelk. En omdat ze de uiers niet wassen smaakt dat behoorlijk naar koe. Bij het afscheid word ik altijd stevig gekust door Chanya. Ze noemt me haar dochter maar ze lijkt op mijn oma waar ik heel veel van hield.

Feest

2006-07-24T21:41:00.000+02:00

Er was een Italiaan die in Los Angeles opgroeide, een Canadese die kon zingen en op Emmy Lou Harris leek, er waren acht dorpsleraren, vier yuppen uit Kiev, een Amerikaanse uit Mexico en twee Nederlanders. Er was een beamer, een computer met zelfgemaakte films van twee continenten, twee vooroorlogse geluidsboxen, een accordeon, een ukelele, twee drumstokken en een oude kartonnen doos die goed geluid gaf.

De muggen hadden feest op onze armen en wij aan de lange houten tafel voor het huisje van wijlen Baba Christa, waar tijdelijk een Amerikaanse filmmaakster woont met haar chihuahua, haar hele lichaam bedekt met de tentakels van een levensgrote getatoeëerde octopus—omdat ze er zo naar verlangde te worden vastgehouden. Op tafel stonden vijf liter wodka en zeker twintig liter bier. Drie enorme gemarineerde vissen, een houtvuur, versgeoogste aardappels en een wastobbe vol groene sla uit de tuin.

Toen het donker was keken we films op de witgekalkte muur van Baba Christa’s varkensstal. Sommige mensen maakten muziek. We proostten op honderdéén dingen waaronder de liefde waar je volgens de lokale traditie alleen of drie, of zeven of eenentwintig keer op mag proosten. Onze grote Oekraïense bouwvakker en boezemvriend Ruslan rookte voor het eerst in zijn leven iets anders dan tabak en lag de rest van de avond in coma op de voorbank van zijn Lada. Ik sliep met mijn lief in Ruslan’s keuken op een slaapbank van Oost-Europese topkwaliteit. De volgende dag had niemand een kater.

Straling

2006-07-19T21:29:00.000+02:00

Rampentoerisme 20 jaar na dato. Vandaag vertrok ik in een klein wit busje met drie Amerikanen en vier Oekraïners naar de 30 kilometerzone rondom de voormalige kerncentrale van Tsjernobyl. Onze gids ter plaatse is een ernstige, fors gebouwde man met snor, in legerbroek en gymschoenen. Hij ruikt sterk naar zweet en duldt geen vragen. Die mogen we pas stellen nadat we in een somber kantoortje met bakelieten telefoontoestel en vergeeld streepjesbehang, hebben geluisterd naar zijn één uur durende monoloog over de ramp.

Er werden enkele dagen na de ramp, op 26 april 1986, ruim 200.000 mensen geëvacueerd uit het gebied rondom de centrale. Ze zouden drie dagen wegblijven werd hen verteld. Sommigen keerden pas 18 jaar later weer terug. Wat opvalt in ‘de zone’ is de overweldigende aanwezigheid van natuur. Waar ooit de typisch Oekraïense moestuinen vol aardappelplanten en kolen lagen, liggen nu steppeachtige velden en jong bos. Het is er doodstil, zelfs vogels hoor je nauwelijks. De meeste huizen zijn verlaten, vervallen. Pal voor de ingang van een leeg flatgebouw heeft een complete boom zich uit het asfalt omhoog gewerkt. Mijn meegebrachte geigerteller begint alarmerend te tikken en dan te gieren als ik het boven het korstmos houd dat terrein wint op het asfalt en beton.

We bezoeken de verlaten stad Pripyat, gebouwd in 1970, als een Sovietmodelstad waar het leven goed was. Het reuzenrad staat nog overeind, bij de kassa ligt een achtergelaten speelgoedbeest. We gaan een flatgebouw binnen. Ieder appartement is leeggeroofd, zelfs de keukentegels werden van de muren getikt. De sterk radioactieve inrichtingen werden in de late jaren 80 te koop aangeboden op Oekraïense markten. Nu koken er duizenden mensen op extreem radioactieve fornuizen en zitten er minstens zoveel met hun kont op een stralende bank.

Na de ramp kwamen er zo'n 2000 mensen terug naar hun radioactieve spookdorpen. Ze waren gewend aan de velden, een ruimbehuisde boerderij en werden plotseling in een één-kamer appartement in een industriestad gestopt. Anderen kwamen terug omdat ze als paria werden behandeld. Niemand wilde hun hand schudden, laat staan hun vriend zijn. Ze zouden wandelende kankerverwekkers zijn. Dergelijke vooroordelen zijn hier aan de orde van de dag. Niemand kijkt er eveneens van op als een arts of verpleger weigert een mens met HIV te behandelen, maar dat terzijde.
Tsjernobyl dus, want daar was ik vandaag. Op nog geen kilometer van de laatste controlepost, waar wij door soort stalen melkmachine moeten om de opgedane radioactiviteit te testen, staat een baboesjka gebukt over haar aardappelveldje. In de droge bermen langs de weg zitten vrouwen op kleine krukjes of klapstoeltjes onder een boom. Ze bieden de automobilisten emmers met versgeplukte bosbessen en frambozen aan. Wat is het verschil tussen hier en de nauwgezet vrijgehouden en gecontroleerde 30 kilometerzone? Niemand weet het antwoord.

Buren

2006-07-16T11:14:00.000+02:00

‘Dobre djen’ zeiden wij voortdurend tegen de buren bij wijze van groet, zoiets als goedendag. De buren zeiden alleen altijd iets anders terug en dat klonk als ‘drasvoetje’. Ik kwam erachter dat de mensen in het dorp de eerste vorm gebruiken en mensen in Kiev het andere. ‘Zdrastvoetje’ is wat stadser en formeler. Als ik nu met mijn lief of een Nederlandse gast de trap afloop in ons appartementengebouw en we komen een buurvrouw tegen dan spoor ik hen vaak even aan met: ‘Zeggen jullie ook even moddervoetje tegen haar?’ Zo raken we steeds beter ingeburgerd.

Een van mijn buren heet Anya. Ze is een jaar of 70. Ik heb haar een pot zure tomaten uit het dorp gebracht en moest meteen binnenkomen om haar appartement te bekijken: het uitzicht vanaf het balkon, het gelamineerde wandmeubel ‘uit Duitsland, de beste kwaliteit’, de muren behangen met gebloemde tapijten, het tv-toestel. Alles betaald door haar zoon die in Portugal in een restaurant werkt. Haar andere zoon is gestorven in een auto-ongeluk. Anya heeft overal in huis zijn grote portretten hangen, met kleine bosjes kunstbloemen eronder. Het is telkens dezelfde zwart-witte, spookachtige Sovjetfoto van een grote, somber kijkende, man met dikke zwarte bakkebaarden. ‘Hij was een goede zoon,’ Anya pinkt een traantje weg.

Als mijn mobiele telefoon afgaat met de beltoon van een ouderwets toestel, pakt zij de haar grote gifgroene toestel uit de jaren zestig op en schreeuwt: ‘Allo, Allo?’ in de hoorn. Er is wat verwarring, dan lacht ze haar gouden voortanden bloot. ‘Jij bent een goede djevoschka,’ vrouwtje, dat is iedere vrouw tussen de 16 en 50 hier. ‘Nee, damatschka, dat ben je’ besluit buurvrouw Anya tot slot. Dametje. Ze pakt mijn blote bovenarm vast en kust die, dat voelt raar en intiem maar ook ontwapenend. En bij het afscheid roept ze: ‘Kom terug, kom terug!’ vaste prik bij alle baboesjka’s of ze nou je buurvrouw zijn of bieten verkopen op de markt.

De zure tomaat

2006-07-05T12:22:00.000+02:00

Oekraïners zijn dol op zure tomaten. Na de oogst, liefst van eigen land, worden ze samen met wat kruiden in grote potten gestopt die verder worden gevuld met kokend vocht waarin azijn en suiker zit. Zo ingemaakt zijn de tomaten eindeloos houdbaar. Bij bijna iedere maaltijd wordt er wel een schaaltje grote zure tomaten gepresenteerd. Mensen hier juichen bij de aanblik ervan. Je dient eerst een wodka achterover te slaan en dan iets te eten, liefst een zure augurk of tomaat. Je moet hem, net als sushi, in een keer in je mond stoppen, anders spat het weke ding uit zijn vel en zit je helemaal onder.

Ik kreeg de afgelopen weken in het dorp al meerdere keren een drieliterpot zure tomaten mee naar huis. “Voor je vriend, omdat hij zo mager is.” Iedereen heeft z’n eigen recept, bijvoorbeeld met wat peperkorrels en een laurierblad, zoals de pot op de foto die ik van Baba Nadja kreeg. Ze ging hem helemaal voor me halen uit haar grote, diepe kelder op het erf. Of met dilletakken en tenen knoflook, zoals de pot die ik van Svetlana meekreeg om mijn geliefde mee vet te mesten.

Mijn geliefde en ik hebben het niet zo op zure tomaten. De potten stonden een paar weken verloren maar ook wel rustiek op de keukenkast. Toen heb ik er een aan onze huisbaboesjka gegeven, het kromme, tandeloze vrouwtje dat steunend op een oude kinderwagen, op vilten slofjes over de binnenplaats schuifelt om alle glas en papier van onze vuilnis te scheiden. Ze woont met een kleine cyperse poes zonder oren in de kelder van ons gebouw. Ik klopte op de kelderdeur. Ze deed vloekend open. “Tomaten van mijn vrienden in het dorp,” zei ik. Ze vond het doodnormaal.

Een te korte en ook wel lange uitleg over de actuele politiek die nogal teruggrijpt op de geschiedenis...

2006-06-29T14:27:00.000+02:00

‘Hoe zit het nou met Pukkeltje en Vlechtje?’ vroeg mijn vriendin Marije weken geleden toen ze in Kiev op bezoek was. Ze heeft haar eigen ezelsbruggetje bedacht om de twee bekendste politici van de Oranje Revolutie uit elkaar te houden. Drie maanden na de verkiezingen in maart hebben Joesjtsjenko (Pukkeltje) en Timosjenko (Vlechtje) vorige week eindelijk een nieuwe coalitie kunnen vormen, samen met de socialisten. Veel Europeanen vragen zich af waarom dit zo ingewikkeld was en waarom de partij van Joesjtsjenko zo’n nederlaag heeft geleden bij de laatste parlementaire verkiezingen. Het antwoord hierop is een lang en ingewikkeld verhaal dat ons ver terugvoert in de geschiedenis van Oekraïne. Lees verder.

Kort en uiterst simpel gezegd zijn er in dit land drie grote politieke blokken te onderscheiden die corresponderen met drie regio’s: West, Midden en Oost-Oekraïne. In het Westen is de pro-Europese, liberale Joesjtsjenko populair. Zijn regio viel tot aan de Tweede Wereld Oorlog onder Pools en Oostenrijks-Hongaars bewind. Er zijn hier sterke nationalistische sentimenten maar men ziet zichzelf ook als Europees, in tegenstelling tot het oosten van het land dat zich meer met Rusland identificeert. Het communisme werd in West-Oekraïne pas na 1945 opgelegd door de Sovjets.

Het tweede politieke blok is grotendeels pro-Timosjenko en correspondeert met het midden van Oekraïne, tot aan de Dniepr-rivier. Dit was ooit het land van de Oekraïense nationalisten pur sang, het land van onafhankelijke boeren op vruchtbare Tsjernosem grond, waar de Kozakken ofwel de eerste Oekraïens-nationalistische vrijheidsstrijders woonden en waar de het merendeel van de mensen (behalve in de steden) Oekraïens als voertaal hebben. Zij beschouwen, net als de West-Oekraïeners, het Russisch als de taal van de overheerser.

Het derde politieke blok is grotendeels pro-Janoekovitsj, die de Partij van de Regio’s heeft gevormd en nauwe banden nastreeft met Rusland. Janoekovitsj is erg populair ten oosten van de Dniepr-rivier. Deze regio is vanaf de 18e eeuw tot 1991 onafgebroken onder Russisch bewind geweest en werd vanaf de 19e eeuw steeds dichter bevolkt door met name Russische immigranten die gingen werken in de beginnende industrie en mijnbouw. De voertaal hier is Russisch en de mensen hier voelen een grote affiniteit met Rusland. Veel bewoners verlangen terug naar de relatief stabiele Sovjeteconomie en sociale voorzieningen. Janoekovitsj belooft in ieder geval een beter sociaal stelsel en ook de herinvoering van het Russisch als officiële taal, naast het Oekraïens dat maar door weinig oosterlingen wordt gesproken maar wat nu wel de officiële voertaal is in het onderwijs en bij de overheid.

Mijn vrienden verbazen zich erover als ik vertel dat er door veel Oekraïeners nog zo terugverlangd wordt naar het Sovjettijdperk. Hen lijkt het zo klaar als een klontje: Pukkeltje en Vlechtje zijn voor vrijheid en democratie en dan is de keuze snel gemaakt. Zo zit het dus niet. Ik hoor naast slechte dingen ook goeds over vroeger: goede en goedkope kinderopvang, degelijke pensioenen voor ouderen, gezondheidszorg, gratis naschoolse opvang, gratis muziek en theaterlessen, hoger onderwijs enzovoort. Al die voorzieningen zijn nu geslonken tot een absoluut minimum. Vandaar dat Janoekovitsj toch weer meer stemmen trekt, ondanks aantijgingen over corruptie, verbanden met zware criminaliteit en stemmenfraude.

Tot slot nog de vraag waarom de held van de Oranje Revolutie, Joesjtsjenko, zo'n nederlaag leed bij de laatste verkiezingen. Tijdens zijn bewind in het afgelopen anderhalf jaar heeft hij veel, voor vele Oekraïeners onbegrijpelijke, politieke compromissen moeten sluiten. Hij maakte slechte gas-deals met Rusland, ontsloeg Timosjenko als premier, liet corrupte zakenlieden en politici vrijuit gaan en ging zelfs in april dit jaar even flirten met aartsrivaal Janoekovitsj, toen de coalitiebesprekingen met Vlechtje niet van de grond kwamen.

Daarnaast zijn veel publieke voorzieningen achteruit gehold en zeker niet beter geworden onder invloed van Joesjtsjenko. Zo is hoger onderwijs voor velen bijna niet meer te betalen. Degenen die dat wel kunnen, kopen soms gewoon hun tentamencijfers. Ook zie je erg veel bedelende bejaarden op straat, wordt het gas steeds duurder en is ‘the embarassment of riches’ geen probleem voor de kleine, misselijkmakend rijke elite van het land. Ze paraderen zo alom aanwezig rond in de hoofdstad in hun hummers, geblindeerde terreinwagens, Armani kleertjes en Pradaschoenen, dat veel mensen (bijna) terug gaan verlangen naar vroeger.

(Tot slot toch ook nog even: Vlechtje zonder vlechtje maar met pukkeltjes...)

Kevers en kiezen

2006-06-10T08:17:00.000+02:00

In het dorp L. waar ik de afgelopen week weer logeerde waren de kolen flink gegroeid, hadden de akelige gladiolen hun scherpe blaadjes uit de grond gepriemd en waren de eerste Coloradokevers gesignaleerd op de aardappelplanten in het veld. “Biological warfare from your country,” zegt vriend Kolya tegen mijn Amerikaans-Mexicaanse vriendin Naomi. Hij is van mening dat de Amerikanen tijdens de Tweede Wereld Oorlog de Coloradokever bewust naar hun communistische vijanden verscheepte. Maar volgens Wikipedia kwam de kever via schepen met voedselhulp in de jaren 50 in Oost-Europa terecht. Hoe het precies zit weet ik niet.

Wat ik wel weet is dat de aardappel heel belangrijk is voor iedereen in dit dorp, voor bijna alle Oekraïners. Mensen verbouwen ze zelf en gooien er in het oogstseizoen hun ‘polgriv’ mee vol, een diepe kelder op het erf waar het ’s zomers koel blijft en ’s winters boven het vriespunt. Basisvoedsel voor het hele jaar want niemand in het dorp kan rondkomen van zijn salaris of pensioen.

Kolya en zijn vrouw Svetlana zijn beide leraar op de plaatselijke middelbare school en verdienen hier ieder 100 dollar per maand mee. Aan voedsel hoeven zij vrijwel niets uit te geven dankzij hun land, kippen en konijnen. Lente en zomer zijn drukke seizoenen. Zodra de school uit is staan Kolya en zijn vrouw te wieden, te planten of de dieren te voeren. Het dieet bij hen thuis is traditioneel: veel kool, uien en aardappelen. ’s Winters vullen ze de vitaminen aan met zelf ingemaakt fruit, augurken en tomaten op zuur. Vlees komt hooguit een of twee keer per week op tafel.

Ik kom graag in het dorp L.. Neem tassen vol luxe eten en wijn mee uit de stad, zit op de stoep voor het huis een boek te lezen in de zon, plant voor de lol wat bloemen en ga zitten mijmeren bij zonsondergang en het luidruchtige gezang van de vogels. Kolya snapt er niets van: “Waarom willen jullie hier zijn?” Wat doe je in een oud boerenhuisje zonder stromend water, in een dorp waar iedereen weg wil, met één winkel en geen werk. Het is nauwelijks uit te leggen. Ik kan komen en gaan, genieten van de natuur, het 19e eeuwse levenritme, de enorme gastvrijheid.
“Ik kan kiezen.” Ik voel me zwaar worden als ik dit zeg. Als Kolya kon kiezen wist hij het wel.

The it is clear

2006-06-10T08:06:00.000+02:00

Op de markt van Uman kocht ik een shirtje vanwege het raadselachtige citaat van 'Shkspon'.

Andere wereld

2006-05-31T16:35:00.000+02:00

Op pad met mijn leraar Russisch en zijn 66-jarige moeder Leda. We bezoeken het kronkelend hellende straatje Andryivski Uzviz waar een keur aan wanstaltige schilderijen is uitgestald. Het laatste weekend in mei is Kiev-weekend en dan komen kunstschilders uit heel Oekraïne hun waar uitstallen op dit Oekraïense ‘Montmartre’. Het ene felgekleurde bomenlandschap na het andere passeert de revue. Het lijkt alsof alle kunstschilders in dit land de hypnotiserende televisiecursus van de Amerikaanse Bob Ross (I think this tree needs a friend) hebben gevolgd.

Leda, een gepensioneerde ingenieur uit een oostelijk industriestadje, geniet zichtbaar. Ze vindt bijna alle schilderijen prachtig. Zodra er echter iets naar abstractie neigt snuift zij verachtend: “Prutswerk!” Haar zoon loopt ondertussen weg te dromen bij de airbrush billen en borsten van een softpornoschilder: “Dat zou mijn stijl zijn als ik kon schilderen!” In zijn klaslokaal hangen abstracte landschappen van goudgeverfde koffiebonen, uit eigen collectie. De door mij gehate fröbelwerken komen regelmatig ter sprake tijdens de les: “Florence, vind jij dat een mooi schilderij?” “Ja, ik vind dat een heel mooi schilderij.” Maar dan in het Russisch.

Mijn leraar staat met zijn moeder een folkloristische volkspicknick in een berkenbos te bewonderen als ik besluit alvast alleen een eindje verder te lopen. In een achteraf hoek vind ik een jong meisje achter een klein tafeltje waarop prachtige handgebonden notitieboekjes met leren kaft en dik schrijfpapier. Mijn oog valt op een kanariegeel exemplaar waarbij een klein geitenhoorntje in de leren omslag verwerkt is. Ik wil het hebben. Een compagnon van het meisje voert het woord: 20 euro, niet minder want heel bijzonder, uniek, hand-gemaakt etcetera. Ik twijfel nog even maar ga dan overstag.

Inmiddels hebben de andere leden van het gezelschap me gevonden. Ze bekijken nieuwsgierig de vreemde kunstboekjes en zien hoe ik er een aanschaf. Pas later dringt het ongemakkelijke van deze situatie tot me door. Leda en haar man, die diabetes heeft waardoor zijn been vorig jaar moest worden afgezet, komen amper rond van hun magere pensioen. En dan geef ik in een vloek en een zucht haar complete weekbudget uit aan een raar kanariegeel notitieboekje. Leda mompelt nog: "Ik heb thuis ook nog wat stukjes leer liggen. Ik had zo zo’n boekje kunnen maken." Ze lijkt niet boos op mij, is eerder verontwaardigd dat ik zou zijn afgezet. “Drugoy mir,” zegt ze als we verder lopen. Ofwel,“andere wereld.” En ik voel me vreselijk decadent.

Kvas

2006-05-25T19:32:00.000+02:00

Het is inmiddels alweer voorbij maar het was de eerste helft van deze week ongelooflijk warm in Kiev. Even kreeg ik een glimp te zien van wat me deze zomer te wachten staat: zeer bloot geklede vrouwen en rijen mensen voor tankwagens met Kvas. Kvas is een drankje dat ik nog kende van de Russin Tanya waarmee ik in de VS bevriend was. Ze vulde zomers grote glazen potten met oud brood en water en dit liet vervolgens net zo lang staan tot het zuur werd. Ze vond het heerlijk en dwong me een glas van het spul te drinken. Ik vond het smerig maar Oekraïners en Russen zijn dol op Kvas, dat al gedronken werd door de Kiev Rus, de mensen die zich in de 11e eeuw in Kiev tot het Orthodox Christendom bekeerden en daarmee de bakermat vestigden voor de Russische cultuur.

In Nederland hebben we de ijscoman met z’n kar maar daar staan mensen niet voor in de rij zoals ik ze hier bij de geel met blauwe Kvaskarren zie staan. Sommigen bestellen een halve liter, anderen een fles, ik probeer 2 deciliter, even kijken of ik het nog steeds zo vies vind. De mevrouw van de tankwagen spuit een plastic bekertje vol met koel, schuimend vocht, de kleur van ijsthee maar dan troebeler. Echte kvas wordt gemaakt van mout, roggemeel en kokend water. Het goedje smaakt zurig, wel verfrissend maar het bruine drabje onderop het glas laat ik toch maar liggen.

Tina (4)

2006-05-22T15:33:00.000+02:00

Vanwege mijn connecties met Tina Karol heb ik voor het eerst in 10 jaar weer eens naar het Eurovisie Songfestival gekeken. Met stijgende verbijstering zag ik hoe het neusje van de zalm aan Eurotrash zich al playbackend uit de naad danste voor de Griekse televisiecamera’s. De winnaars werden een stel Startrekmonsters uit Finland met een liedje dat leek te zijn gejat uit het repertoire van de Osmond Brothers in hun ruige jaren. Waarom stemden al die nationale jury's op dit idiote bandje? Alsof je oma opeens met een navelpiercing en tatoeages aan komt zetten, zo misplaatst. En Tina? Zij belandde ergens op de 10e of 11e plaats.

Afgelopen vrijdag liep ik in Kiev over de grootste illegale dvd en cd markt van het westelijk halfrond. Al struinend tussen de verzamel cd’s met new age bagger en oude tangodeuntjes vond ik opeens de Engelstalige cd van Tina Karol. Nummer twee was, jawel: Russian Boy. Meteen gingen de alarmbellen rinkelen. De titel die ik bedacht was immers Russian Guy. Ik vroeg de verkoper van het stalletje of ik het nummer even mocht beluisteren en het bleek inderdaad te gaan om een zeer recente opname van onder meer mijn songtekst.

Ik had de manager van de zangeres al uitgelegd dat het gebruik van 'boy' zou klinken alsof Tina pedofiel was maar dat heeft blijkbaar weinig indruk gemaakt. Aangezien No one like my Russian Boy niet langer rijmde op Feelings I just can’t deny, werd die laatste zin gewijzigd naar He’s my ecstacy of joy. Ofwel Hij is mijn opwinding van vreugde. Ook Tina's uitspraak mag niet onvernoemd blijven. Zo zingt ze vol overgave I love the bitch in plaats van the beach.

Via welingelichte bronnen verneem ik dat Tina Karol een Oekraïense assistent heeft die veel van haar Engelse songteksten schrijft en haar begeleidt bij haar Engelse uitspraak. Hij heet DJ Pasja, presenteerde het songfestival in Oekraïne in 2005, staat bekend als polyglot en schreef de tekst waarmee Tina in Athene bijna haar borsten uit d’r hemd schudde onder het schallen van: Talk to my heart/Whisper my name/You’ll be my part/That’s why I came. Alsof ze kletsend klaar kan komen. Ik heb het vermoeden dat DJ Pasja ook aan mijn bezopen doch grammaticaal correcte songtekst heeft gezeten. Bravo Pasja!

Tina (3)

2006-05-17T09:54:00.000+02:00

De Tina Karol B.V. verblijft deze week in Athene. Iedere avond rond een uur of acht kan heel Oekraïne een half uur lang naar een speciaal tv-programma kijken waarop te zien is hoe hun blonde zangeres zich voorbereid op de grote avond van het Eurovisiesongfestival, een ware cultus hier, sinds de overwinning van Ruslana in 2004. Natuurlijk zingt Tina niet het nummer Russian Guy waar ik de Engelse tekst voor schreef. Ze zingt iets anders, ik weet het niet eens precies. Maar the Russian Guy is wellicht regelmatig on her mind geweest deze week. De Tina Karol B.V. en ik waren namelijk verwikkeld in keiharde onderhandelingen omtrent de copyrights voor de songtekst.

Na flink wat heen en weer gebel met haar juridische assistent, mijn leraar Russisch en een bevriende muzikant hebben de mensen van Tina een speciale clausule uit mijn contract verwijderd waarmee ik toestemming gaf de songtekst te wijzigen en door te verkopen aan derden zonder ooit nog mijn naam te vermelden. Dit was volgens de bevriende muzikant een totaal onredelijke clausule waar ik, ook gezien het door mij ontvangen honorarium, absoluut niet akkoord mee moest gaan. Bovendien is het voor mijn toekomstige carrière als ‘internationale songwriter’ in Oekraïne belangrijk dat ik naamsbekendheid verwerf, aldus mijn leraar Russisch annex impresario.

Maar gisteren was het zover. Vanuit Athene arriveerde een email met het nieuwe contract en ik kon tekenen. Al dagen was ik bestookt met smsjes uit songfestivalland: “When can you sign? Can we send someone to collect the documents? We will remove the clause.” Ik printte ik vier kopieën van het contract uit, zette mijn handtekening en stuurde de volgende boodschap naar Athene: “Signed contract.” Een half uur later ging de telefoon. Een vrouwenstem zei: “Where are you now?” Ik antwoordde dat ik op weg was naar Russische les. “Someone named Sergey, driving a dark grey Volvo will be waiting for you in front of metrostation Arsenalna. He will be underneath the statue of a cannon and he will collect the documents.”

Een kwartier later was ik op het bewuste metrostation en zocht naar de Volvo. Er stond een rij van tien auto’s waarvan minstens twee donkergrijs. De een-na-laatste bleek een Volvo met geblindeerde ramen. Tegen de bumper hing een kalende man in een Hawaïblouse. Hij was driftig aan het praten met een kerel in een donker pak. “Sergey?” vroeg ik met onzekere stem. “Yes I am Sergey and I work for Tina and I am here to collect the documents” zei de kale in de Hawaïblouse. Ik haalde het stapeltje papieren te voorschijn. Hij telde ze, alsof het dollarbiljetten waren en wij zojuist een belangrijke drugsdeal sloten. “Looks OK. Thank you.” Sergey stapte in en scheurde via het trottoir de stad in.

Dansen

2006-05-16T09:14:00.001+02:00

Op een winterse middag in maart liepen we er voor het eerst tegenaan. De dansende oudjes van Hydropark, een park op een van de eilanden in de Dniepr. Hydropark werd, naar ik schat, in de jaren vijftig aangelegd ter vermaak van het stadsvolk. Er zijn draaimolens, schiettenten, tafeltennistafels, en mannen die shasliks voor je grillen. Je gaat er met de metro heen, koopt bij een baboesjka voor 10 cent een zakje semetsjka’s (zonnebloemzaden) en loopt al knagend het park in.

Zo’n tweehonderd meter vanaf het metrostation ligt een betonnen plein met prieeltje. Uit verborgen luidsprekers schallen oude foxtrots en nieuwe smartlappen. Het plein staat in het weekend en op feestdagen vol met oude mensen. Ze hebben hun spullen in een plastic zak aan een tak in een boom gehangen en ze dansen. In een krant las ik dat het veelal oorlogsveteranen zijn. De vrouwen zijn duidelijk in de meerderheid. Die dansen dan ook met elkaar, bij gebrek aan een man. Zomer en winter, in dikke jassen en mutsen met hun kleine lichtvoetige beentjes eronder of in hun mooiste pak of zomerjurk, zoals op 1 mei, toen onze vriend Thomas uit Nederland over was met een uitstekende videocamera in zijn kielzog. Hij maakte er een mooi filmpje van dat niet meer te zien is helaas, van zijn site gehaald.

Gemak

2006-05-15T08:45:00.000+02:00

Teruggeweest naar dorp L. om mijn Mexicaanse vriendin te bezoeken die er sinds drie weken woont. Een bevriende Oekraïense kocht hier, 200 kilometer ten zuiden van Kiev, een oud boerderijtje als pensionerings-adres. Ze leende het aan mijn vriendin Naomi die er de hele zomer en herfst zal wonen om een film te maken over het dorp.

De geleende boerderij van Naomi is in 1909 gebouwd, heeft stallen, twee ijskelders en een zomerkeuken in een apart gebouwtje waar je in de hete Oekraïense zomers kunt koken zonder het huis onnodig te verhitten. In het woonhuis staat een petschka, een enorme lemen houtkachel met uitstulpsels naar twee kamers. In een van die kamers heeft Naomi haar bed gemaakt op een uitstekend deel van de petschka, een plek die meestal wordt afgestaan aan de oudjes binnen een huishouden. In mei kunnen de nachten op het platteland nog behoorlijk fris zijn.

Het huisje werd vorig jaar voor 3000 dollar gekocht met kanten gordijntjes, linnenkast en al. Vijf jaar geleden stierf hier Baba Christa, Oma Christa, sindsdien stond het leeg. De röntgenfoto’s met haar kankergezwellen vinden we nog ergens in een houten kistje, evenals haar pantoffels naast de petscka en twee paar rubberen laarzen waar Naomi en ik mee over het land baggeren om te kijken hoe het met de savooienkool staat. Op het erf staat een diepe waterput waar je zware overvolle emmers uit omhoog moet takelen om je te wassen of de afwas te doen. De enige moderne luxe hier is elektriciteit: een paar kale peertjes aan het plafond, een tweepits kookstel en een plek om je mobiel op te laden .

Naomi heeft een ‘gemak’ laten bouwen op het erf. Eerst heeft de doodgraver van het dorp een diep gat gegraven en vervolgens hebben twee dorpsdronkaards over het gat een houten plank met gat gelegd en hieromheen een bakstenen huisje in elkaar geflanst. Ze kregen hier ieder 60 hryvna voor, ofwel 9 euro. De deur voor het gebouwtje is nooit gemaakt want nadat de twee aardbeineuzen hun loon ontvingen zijn ze verdwenen. Voor 60 hryvna koop je in de dorpswinkel immers minstens 4 liter wodka. Uit het gat van Naomi’s gemak stijgt nog niet die onnoemelijk smerige lucht op die ik elders in Oekraïne in publieke toiletteergaten aantref. Maar dat komt nog wel.

Ik ben naar het dorp gekomen om Bevrijdingsdag te vieren en te helpen bij de aanleg van een tuin bij het oude boerderijtje. Meegebrachte zaden van rucola en bloemen uit Nederland worden gedeeld met alle buurvrouwen die op hun beurt de kinderen langs sturen met verse eieren, melk en witbrood. Het is een welkome afwisseling met het ‘overdressed’ en opgesloten stadsleven in Kiev want er valt nog veel te doen aan en om het huis van wijlen Baba Christa. We gaan tekeer als bouwvakkers en m’n spijkerbroek begint vanachter al vervaarlijk af te zakken als ik zwetend een bakstenen pad aanleg naar de wc en om de bloementuin. Dit doen we om de plateauzolen van vette Oekraïense klei te voorkomen die bijna niet van je schoenen af te schrapen is na een paar natte dagen. Het resultaat is prachtig en al dit werk verzet ik natuurlijk niet alleen uit de goedheid van mijn hart: ik ga hier deze zomer nog heel veel terugkomen.

1 mei

2006-05-03T20:42:00.000+02:00

Officieel op 30 april maar eigenlijk nog steeds niet helemaal geland in Kiev. In Nederland geweest voor de presentatie van Anders Komen de Wolven en een hoop feestjes. Ook was er bezoek de afgelopen dagen. Twee Nederlandse vrienden waarvan één, uitstekend Russisch sprekende, Slavist. Helaas voor de Slavist maar ook voor de rest van ons die hoopten op een glimpje vergane glorie uit het Soviet tijdperk, kwamen we op 1 mei te laat uit bed om de parade van deze nog altijd populaire feestdag mee te maken.

Om een uur ’s middags maakt de afgezette hoofdboulevard Kreschatik een wat slome indruk. Anderhalve mens en een paardekop in zondagse kleren. Wat betreft Sovietnostalgie moeten we het doen met een treurig Lenin look-a-like wedstrijdje georganiseerd door een winkel voor mobiele telefoons. Bij het standbeeld van Lenin zijn nog wat paradegangers blijven hangen om samen te mijmeren over vroeger en te klagen over nu. De gemiddelde leeftijd is minstens 70 en het ruikt er sterk naar zweet en oude kleren. De pensionado’s van Oekraïne zijn het slechtste af in deze nieuwe tijd. Eerst zagen ze tijdens de roebelcrisis begin jaren negentig hun zure spaarcenten verschrompelen tot vrijwel niets en vervolgens werd er na de oranje revolutie nog eens flink gesneden in hun pensioen. De meeste ouderen overleven dankzij een volkstuin en/of een baantje als conducteur of stratenveger. Overal zie je in lompen gehulde bejaarden vrouwen die zwaar werk verrichten.

Mijmeren bij Lenin

Als ik met mijn Nederlandse vriendin een schoenenwinkel induik missen we wellicht het meest nieuwswaardige aan de hele 1 meiviering in Kiev. Er loopt een man of tachtig extreemrechts radicalen voorbij. Als we de winkel uitkomen staan de mannen uit ons gezelschap ons smalend aan te kijken: dát hadden we weer gemist dankzij ons leeghoofdige materialisme. In de verte zie ik op de boulevard rood-wit-zwarte vlaggen verdwijnen en hoor ik nog wat gescandeer van de skinheads. Gadverdamme. We nemen de metro naar Hydropark, een eiland in de Dniepr, om shaslik te eten en vodka te drinken in de zon.

Terug op 1 mei

2006-04-23T16:59:00.000+02:00

Ik ben even in Nederland voor de presentatie van mijn dichtbundel en een hoop feestjes. Vanaf 1 of 2 mei volgt hier een verslag van de meifeesten in Kiev.

Platteland

2006-04-18T10:15:00.001+02:00

Legevnia, Oekraïne. Hier wonen Vlad en Loedja met hun twee zonen. Vlad is geschiedenisdocent op de universiteit van de nabijgelegen stad Uman. Loedja is lerares op de school in het dorp. Ik logeer een weekend bij hen met mijn Mexicaans-Amerikaanse vriendin en twee vrienden uit Kiev. We zijn hier terechtgekomen dankzij het documentaire filmfestival dat vorige week plaatsvond in ‘Dom Kino,’ een kunstzinnig filmtheater ooit gebouwd voor communistische partijbonzen in Kiev. Zo kwamen we de filmmaakster Anya tegen, onze connectie met het dorpje van Vlad en Loedja. Anya heeft ons datzelfde weekend nog meegenomen naar het platteland.

Vlad en Loedja zijn de rijkste mensen van Legevnia. Ze hebben een auto en een huis zonder stucwerk dat op een kasteeltje moet lijken. Ze poepen in een houten gemak achter de kippenren op het erf, wassen zich door met een steelpan water uit de badkuip te scheppen. Het dorp heeft momenteel vrijwel geen leidingwater; de hele dag drupt de kraan in de badkamer het bad vol. De wc binnenshuis is vanwege het watertekort alleen voor de vrouwen en dan alleen om te plassen. Vrijwel alles wat Vlad en Loedja eten, verbouwen of fokken ze zelf. Dat is 80 procent aardappelen, 20 procent tomaten en andere groenten, verder hebben ze kippen en konijnen voor vlees. Op die manier leeft iedereen in het dorp, zo niet eenvoudiger.

Vlad is de ongekroonde burgermeester van Legevnia. Drie jaar geleden nam hij er een speelfilm op, zonder budget en met een ouderwetse VHS-videocamera. Alle acteurs, decors en kleding werden uit het dorp zelf aangeleverd. De dorpelingen bouwden zelfs een oud huis na en leverden paarden voor op de set. We krijgen een fotoalbum te zien. Het filmen lijkt op een langgerekt zomerfeest. De film van Vlad gaat over een Oekraïens liefdespaar, uiteengedreven door een inval van het rode leger. De held van het verhaal verliest zijn leven en zijn meisje aan een rode legerofficier.

De liefde voor de Oekraïense cultuur lijkt hier vele malen groter dan in Kiev. Mensen spreken liefst uitsluitend Oekraïens, zingen melancholieke volksliedjes, behangen hun huizen vanbinnen met traditionele borduursels en stemmen vol overgave op Timosjenko of Joeschenko. Ik vind hier niet die tweeslachtige nostalgie over het Sovjet tijdperk die ik in Kiev soms nog wel bij mensen aantref. Het hele dorp was ooit tewerkgesteld in de lokale sovchoze, een collectieve sovjetboerderij. Toen die eind jaren negentig failliet ging was iedereen in het dorp in een klap werkloos. Mensen overleven nu omdat ze hun eigen eten verbouwen. Alleen degenen met een koe hebt kunnen aan een beetje geld komen door de verkoop van vlees en melk in de stad.

We drinken in Legevnia veel wodka, eten aardappelpuree voor ontbijt, lunch en diner, samen met grote hoeveelheden zelfingemaakte augurken en tomaten, zelfgeperst druivensap, borscht en de door ons meegebrachte koekjes, zoutjes en chocola. Als we op zondagochtend door het dorp wandelen komen er twee oude baboesjka’s nieuwsgierig naar ons toe. “Waarom komen jullie naar dit dorp? Het is hier slecht, alle jonge mensen gaan weg, waarom willen jullie hier zijn?” Toch blinkt er in hun ogen iets van trots en blijdschap dat we zijn gekomen. Helemaal uit Amerika en Holland. Een van hun staat erop dat we haar smetteloze tuin en boerderij bezoeken. Het huisje is tot in de nok versierd met bloemenstoffen en borduurwerken. “Als ik verdriet heb kan ik niet slapen. Dan sta ik op en maak ik iets moois.” Ik denk dat ze het nodige verdriet heeft gehad.

De overkant

2006-04-13T11:33:00.000+02:00

Tegenover ons apartement staan een aantal noodgebouwtjes met daarin cafés. Doorgerookte vitrage, plastic tuinmeubels, hooggeblondeerde bardame met getatoeëerde wenkbrauwen. Dat werk. Gisteravond zat ik er rond tien uur wat te eten met mijn vriendin Naomi. We bestelden op goed geluk een paar kleine salades in de hoop dat het niet die ene met tong zou zijn, die hier zo populair is. De Oekraïense salades zijn altijd iets te gul besprenkeld met mayonaise, maar toch erg lekker, tot in de kleinste snackbar hebben ze hier wel 20 soorten kleine knapperige salades op de kaart. Mijn Kievse vrienden claimen dat alle groenten in Oekraïne biologisch geteeld worden. Ik weet niet of ik dat moet geloven. In ieder geval smaken ze een stuk beter dan die op glaswol geteelde gewasklonen uit Nederland.

Op een gegeven moment klonk er uit een hoek steeds: “Hé djevosjka’s!!” Het bleek voor ons bestemd. Een ladderzatte meid in leer probeerde erachter te komen waar we vandaan kwamen. Ze zat met haar vriendin aan wodka en bier. We probeerden haar beleefd af te wimpelen en de bardame probeerde ons ook nog te beschermen maar dat had geen zin. Ze kwam aan onze tafel staan. “Djevosjka’s where you from?” Haar vriendin kwam erbij. We moesten wodka met hen drinken

Nella en Mascha zijn pas 22 jaar oud. Ze werken als politieagent en zijn van de blauwe partij (Janoekovitsch, de pro-Russische tegenstander van de Oranje Revolutiepartijen van Timosjenko en Joesjenko). “Russia and Ukraine are like one,” Nella haakt haar vingers in elkaar. Mascha wijst op het rood van Naomi’s pakje Loekie Stroeki (Lucky Strike op z’n Oekraïens). “Die kleur,” ze doelt op oranje, “niet goed. Zij gebruiken mensen als condooms, één keer en dan weg ermee.”

Ons Russisch en hun Engels is te beperkt om dit standpunt beter te begrijpen of te onderbouwen. Maar Naomi en ik weten beide dat Nella en Mascha de andere kant van Kiev vertegenwoordigen. Niet van de advocaten, kunstrecensenten en filmmakers waar we regelmatig mee uitgaan. Dit zijn meiden van 22 die een kind hebben, in de buitenwijken wonen, zich ’s avonds een stuk in de kraag drinken om met de laatste metro weer naar huis te gaan. Zich de volgende ochtend weer in hun uniform hijsen, sparen voor een tatoeage boven hun billen en helemaal niets moeten hebben van de nieuwe politiek in dit land. Ik wil vaker naar die kantine aan de overkant.

Tina (2)

2006-04-10T23:42:00.000+02:00

De songtekst Russian Guy die ik schreef voor de Oekraïense songfestivalzangeres Tina Karol werd goedgekeurd. Wel moest ik eerst nog met De Ster, haar manager en mijn leraar Russisch samenkomen in de geblindeerde Lexus die dit keer werd dubbelgeparkeerd voor mijn appartementengebouw. Tina wilde dat ik de tekst met haar doornam. Ik kreeg wat reprimandes vanwege het te grote woordenaantal, ze wilde liever All the guys he’s the best, zingen in plaats van Of all the guys he’s the best. Ik moest lullen als brugman om duidelijk te maken dat zoiets grammaticaal niet in orde was.

Ook mocht het zinnetje He reads Tolstoy, he’s so refined, niet. Dat hoorde niet in een popsong, aldus Tina. Ik probeerde nog “Maar het is een grapje.” Nee, ging het ferm, het mocht echt niet. Dus nu is het: He’s so romantic, he’s one of a kind, geworden. Helaas! Als alternatief had ik nog He dances at the Bolshoi, he’s so refined maar bedacht me bijtijds. Ook dit zou de censuur van de Tina Karol BV waarschijnlijk niet passeren.

Daar zat ik dan, in een geblindeerde Amerikaanse slee voor mijn huis met samengeknepen keel mijn eigen songtekst voor te zingen opdat de blonde zangeres kon horen waar de nadruk lag. Ze zong het fantastisch na maar liet wel telkens lidwoorden weg. Die vond ze maar overbodig klinken, het Russisch kent immers geen lidwoorden. Morgenmiddag als Russian Guy wordt opgenomen moet ik mee de studio in als tekst- en uitspraakcoach.

Een fragment:

Americans and ooh
Italians and ooh
Brazilians but
No one like my Russian guy

Feelings I just can’t deny
No one like my Russian guy

These Italians, dress so well
their perfume: what a smell, ooh!
And Americans drive big cars
but my Russian, he shows me the stars.

Het apartementengebouw

Mannetje

2006-04-10T08:59:00.000+02:00

In Olga's Place een klein barretje bovenaan de Andriyivskiy Uzviz hadden ze een klein wit poesje dat de hele avond op mijn schoot sliep. Toen ze dicht gingen mocht ik hem meenemen met de belofte hem weer terug te brengen als het tegenviel. Maar het valt niets tegen. Misschien noem ik hem wel Gerard. Tot nader besluit blijft het even bij Mannetje.

Gerard

2006-04-10T08:49:00.000+02:00

Gerard Reve is heengegaan. Gelukkig heb ik zijn verzamelde gedichten bij me. Daar ga ik dus maar iets uit citeren:

Getuigenis

Ze willen dat ik schrijf
voor de vooruitgang.
Maar ik kan niet schrijven zoals zij,
al stam ik van hen af.
Ik moet de wijken van het volk in
en mijn oor te luisteren leggen:
zo hoor je nog eens wat.
Wat wil het volk?
Niet veel goeds, dat is zeker.
Dus ga ik de straat op,
met mijn eigen vaandel
waarop geschreven staat:
Vrijheid! Ziekte! Ouderdom!
Lang leven de Dood!

Tina

2006-04-03T21:42:00.000+02:00

Dankzij de connecties van mijn leraar Russisch, die ook Engelse les geeft aan een aantal ambitieuze mensen uit de Oekraïense showbizzwereld, heb ik mijn eerste lokale opdracht binnengehaald. Ik mag een Engelstalige songtekst gaan schrijven voor de Oekraïense zangeres Tina Karol. Zij gaat haar land vertegenwoordigen bij het aanstaande Eurovisie songfestival.

De vrouwelijk manager van Tina Karol heeft de langste aanplakwimpers die ik ooit zag en rijdt in een peperdure Lexus rond. Zo’n benzineslurper met asociale bullbar, kalfslederen bekleding en een dashboard dat doet denken aan de cockpit van de Starship Enterprise. Gisternacht, om half één zat ik voor een Kievse nachtclub aan boord van dit ruimteschip, om als een soort maffiafiguur overleg te plegen over mijn opdracht en de internationale ambities van de ‘Tina Karol BV’. Een aardige kennis van de artieste had al een poging gewaagd en een paar van haar Russische songteksten naar het Engels vertaald maar deze barsten volgens de manager van de clichés: Come feel my love, open your heart, show me your love, know what you start. Op die fiets.

Inmiddels heb ik de cd van de eurovisie deelneemster thuis liggen en zoek nu naarstig naar inspiratie voor een nieuwe tekst voor het upbeat nummer Russian Boy. Het nummer klinkt als een mix tussen Shakira, Christina Aguilera en Pink, met soms een snufje (aaargh) Celine Dion. Karol heeft wel internationale allure met haar blonde barbiekrullen, een dijk van een stem en arrangementen zo glad als het buikspek dat Oekraïners zo graag op brood eten.

In een lokaal blad las ik toevallig vorige week nog een smeuïg feit over Tina Karol. Ze begon haar carrière ooit als Tanya Liberman en won een groot aantal prijzen met liedjes in het Hebreeuws en Jiddisch op allerlei Israëlische en Joodse festivals. Oekraïne lijdt blijkbaar nog altijd aan een significante dosis antisemitisme. Al op de middelbare school voelde Karol annex Liberman zich gediscrimineerd. Aldus de zangeres in een interview: “It [de naamsverandering] was part of the agreement with the producers, but, to be honest, I am glad I changed my name: I felt like my name hindered me all my life.”

Broodje buikspek

Sing, dammit!

2006-03-31T08:30:00.000+02:00

Ik volg, zoals ik al eerder meldde, Russische les samen met een tamelijk maffe figuur uit Louisiana die er vrij foute vrouwbeelden op na houdt, maar ook een goed gevoel voor humor. Hij is geobsedeerd met het vinden van een 30 jaar jongere, uiterst slanke én intelligente Oekraïense. Zijn ervaringen met dames uit Kiev valt wat tegen en daarom liet hij afgelopen maandag, via een huwelijksbureau op internet, een dame uit de stad Kharkiv overkomen. De keuze was gevallen op een 22-jarige, psychologie studente. Net als in Nederland zijn bijna alle psychologiestudentes hier blond. Zo ook deze huwelijkskandidate. Terwijl de Amerikaan Russische les kreeg werd zijn potentiële bruid door zijn personeel (een fulltime tolk en taxichauffeur) afgehaald van het treinstation. Er was een afspraak: als het meisje, ondanks de glamourshots op internet, lelijk bleek te zijn zou de taxichauffeur bellen. Als ze mooi bleek zou de tolk bellen.

De Louisiana loverboy kon zich die ochtend slecht concentreren tijdens de les en hield voortdurend zijn dure mobiele telefoon in de gaten. Om twaalf uur ging het ding af: het was de taxi chauffeur. “Oh my god, she’s fucking ugly!” riep mijn medestudent wanhopig. Hij besloot het meisje uit Kharkiv naar het klaslokaal te laten brengen, zo konden wij meekeuren. Nadat hij nog wat ontsnappingsstrategieën met ons had doorgenomen (hoe bijtijds van de studente af te komen als ze echt zo lelijk bleek te zijn) vertelde de Amerikaan ons een verhaal van zijn moeder.

Dat ging zo: Een man was verliefd geworden op een operazangeres met een gouden keeltje. Na de voorstelling had hij haar bedolven onder de boeketten en haar nog diezelfde avond het hof gemaakt. Er volgde een nacht van extase. ’s Ochtends werd de man wakker en keek naast zich. In het ochtendlicht bleek de operazangeres lelijker dan de nacht. Toen ook zij haar ogen opende sprak de man: Sing you, dammit, sing!

Blozend en met een bloot, getatoeëerd buikje en hoge hakjes kwam het meisje uit Kharkiv binnen geschreden. Het Oekraïense personeel van de Amerikaanse balletdanser annex arts had een grap met hem uitgehaald. Ze was erg mooi.

Taalstrijd

2006-03-31T08:29:00.000+02:00

Goedemorgen, brabbel ik ‘s avonds om negen uur tegen de dame van de garderobe in het nouveau-riche restaurant Santori. Ik heb meteen door wat ik zeg, krijg het warm van gêne, maar troost mezelf dan met de gedachte aan het legendarische verhaal ‘Tot zoens’ van Remco Campert waarin hij envulfloppen probeert te kopen bij een Spaanse sigarettenboer.

Net als de Spaanse sigarenboer van Campert is de Kievse middenstand weinig begripvol ten aanzien van mijn krakkemikkige kennis van hun taal. Ze voeren slechts het volume van hun Russisch op en voor ik het weet staan ze tegen me schreeuwen terwijl ik naarstig mijn geheugen afzoek naar een paraat zinnetje als: Ja nje gabarjoe pa roeski (ik spreek geen Russisch).

Gelukkig heb ik lotgenoten in mijn worsteling met het Russisch. Mijn nieuwe vriendin Naomi, een Mexicaanse, zegt net als ik ‘alstublieft’ bij het aanvaarden van een biertje en ‘dankuwel’ terwijl ze iemand een vuurtje geeft. Ook laat ze te pas en te onpas het woord ‘ya’ vallen wat heel gebruikelijk is in Mexico maar in het Russisch ‘ik’ betekent, zodat het lijkt alsof je een ongelooflijke narcist bent. Naomi heeft Joods-Oekraïense wortels in Uman, een stad ten zuiden van Kiev. Voor de Tsaristische pogroms en de holocaust was Uman beroemd vanwege haar vele Joodse schriftgeleerden. Naomi is teruggekeerd naar het land van haar voorouders om eerst Russisch te leren en daarna een paar maanden in Uman bij boeren te gaan wonen en een film over hen te maken.

Oorlog

2006-03-27T18:39:00.000+02:00

Ik bezocht dit weekend het museum van de Grote Patriottische Oorlog. Het is geheel gewijd aan de Tweede Wereldoorlog die dit land teisterde als geen ander. Een op de zes Oekraïners stierf (in Duitsland was het 1 op 15, in Frankrijk 1 op 77 mensen). Dit komt neer op 5,3 miljoen mensen waarvan 2,3 miljoen joden. Voor zover ik het kan beoordelen eert het museum van de Grote Patriottische Oorlog met name soldaten. Wat het museum laat zien over de slachtoffers onder joden en burgers is mij niet helemaal duidelijk want tekst en uitleg wordt uitsluitend in het Russisch of Oekraïens gegeven. Je ziet honderden portretten van jonge jongens in uniform, hun briefkaarten vanaf het front, hun petjes, sigarettenkokers en hun roestige oorlogstuig. Alles ligt achter opgepoetst glas in sombere marmeren zalen.

Eén zaal is gewijd aan concentratiekampen. Ongeveer één miljoen Oekraïners stierf daar. (De andere 4 miljoen werd door de Duitsers naar de rand van hun dorp of stad gejaagd en geëxecuteerd in het bos of een ravijn.) In een uithoek van deze zaal ligt in een enkele vitrine een vrij onopvallend witgeel hoopje. Bij nadere inspectie blijkt dit een paar dameshandschoentjes te zijn. Ze zijn gemaakt van mensenhuid, meer weet ik niet. Met name het drukknoopje vervult mij die vreemde mix van afschuw, walging en fascinatie. Wie heeft dit bedacht en wie o wie heeft deze handschoenen gedragen?

Bovenop het museum staat een immens beeld: Moeder Moederland. Ze wordt ook wel ‘tinnen tieten’ genoemd, torent hoog boven Kiev uit en is vanaf veel plekken in de stad te zien. Buiten heb je uitzicht over eindeloze flatwijken aan de overkant van de Dnjepr-rivier. Door luidsprekers rondom het monument schalt galmende patriottische muziek, ik wou dat ik geluid kon laten horen via deze blog maar dat lukt helaas niet.

Verkiezingen

2006-03-26T19:57:00.000+02:00

Vandaag waren de parlementsverkiezingen en lokale verkiezingen voor burgermeesters en gemeenteraden. De voorbereidingen zijn al weken aan de gang. Op het Kontraktovaplein vlakbij mijn appartement werden wekelijks popconcerten en manifestaties gehouden met veel vlagvertoon en hele slechte popmuziek. Doordeweeks kon ik ‘s ochtends nauwelijks mijn vaste bushalte bereiken zonder twintig verkiezingsfolders in de hand gedrukt te krijgen.

Op de Kreschatik, de hoofdstraat van Kiev, was het al weekenden lang kermis, iedere partij had een eigen stukje van deze brede boulevard ingepikt en vierde feest. Er waren dwergpony’s (maar die zijn er altijd), ballonnen, tenten in de partijkleur, en speciale kooien voor straatvoetbal. Mijn Kievse vrienden klaagden over de geldverspilling want iedere partij, en dat zijn er nogal veel, kreeg campagnesubsidie uit de staatskas. Het goede nieuws rondom deze verkiezingen is dat het waarschijnlijk de meest eerlijke en transparante verkiezingen zijn die ooit in dit land werden gehouden. Westerse waarnemers zijn in ieder geval zeer tevreden. Of de keuze uit ruim 7000 kandidaten (voor gemeenteraad, burgermeester en parlement) en een stembiljet van 1 meter lang zo helder is voor de kiezer blijft de vraag. Bovendien herkenden veel mensen bij de stemlokalen hun eigen stembiljet nauwelijks omdat hun naam in het Oekraïens was gespeld en niet in het Russisch, terwijl een grote minderheid hier nog altijd Russisch als eerste (en enige) voertaal heeft. Een politiek gevoelig thema, die twee talen, maar daarover later wellicht meer.

Ook las ik dat minstens 70 parlementskandidaten een strafblad hebben of in afwachting zijn van een rechtszaak wegens criminele activiteiten. Dit land heeft namelijk een wet die parlementsleden uitsluit van rechtsvervolging. Zo’n wet maakt het parlement zeer populair onder maffiosi. In plaats van deze wet ogenblikkelijk af te schaffen heeft president Joeschenko de immuniteitswaarborg dit jaar zelfs uitgebreid tot lokale politieke ambtsbekleders. Dat lijkt mij op vragen om een volledig door criminelen geïnfiltreerd politiek systeem. En de corruptie is hier al enorm.

Het zal wel dagen duren voordat uitslag van de meterlange stembiljetten is geteld. Ondertussen zijn onze noorderburen in Wit-Rusland in stekelige toestanden beland. Wit-Russische demonstranten die de Oekraïense oranjerevolutie nog eens dunnetjes over wilden doen met hun protesten tegen de recente verkiezingsuitslag, zijn in elkaar geslagen. Een groot aantal van hen verdwenen bovendien achter de tralies. Een uit Wit-Rusland afkomstige zakenrelatie van Guus belde vanuit de trein naar Minsk om een afspraak af te zeggen. Haar echtgenoot, professor aan de universiteit van Minsk en politiek activist, is verdwenen. Niemand heeft sinds twee weken een teken van leven van hem gehad. Naar alle verwachtingen zit hij in een cel, of erger. Als je het zo bekijkt hebben de Oekraïners al heel veel bereikt.

Warm

2006-03-22T21:25:00.000+01:00

Paustovski is mijn nieuwe held. Nog nooit las ik een autobiografie (Verre Jaren) die zo hartverwarmend, sfeervol, boeiend, grappig en toch zo zelden sentimenteel was. Het boek gaat over de jeugd van de schrijver en dan met name zijn gymnasiumtijd. Vandaag liep ik langs het okergele gebouw op de Taras Shevchenkaboulevard dat ooit het gymnasium van Paustovski was. En Boelgakov trouwens, want zij waren tijdgenoten. Paustovski de overgevoelige ingetogen puber, Boelgakov de fysieke, heldhaftige praatjesmaker. Beide auteurs zijn er in hun latere leven in geslaagd om in hun boeken het menselijke zo vreselijk dicht te benaderen. Nog nooit las ik over een moedige, zwakke, verliefde, eigenzinnige, vertwijfelde, maffe vrouw zoals Boelgakov Margarita beschreef. Zelden las ik een schrijver als Paustovski die met zoveel genegenheid en zelfs euforie over een stad, familie en periode kon schrijven, zonder dat het ergens bij mij begon te jeuken of vervelen.

In het voormalige gymnasium van Paustovski en Boelgakov huist tegenwoordig de letterenfaculteit van de Universiteit van Kiev. Het kijkt uit op een park waar ik lunchte in een restaurant gedecoreerd met paars en geel geverfde korenaren op ingelijste strobalen geplakt, bij wijze van Oekraïense couleur locale. Voor het strenge, gele schoolgebouw hangen nu hippe studenten rond. Ze roken, lezen een krant, kijken met name veel naar elkaar. Om de hoek staan jongens met vlaggen en geluidsinstallaties die een Oekraïense versie van ‘We will rock you’ uitbraken. Ze prijzen de partijen van Joeschenko,Timoshenko, communisten of andere vage politici aan. Zondag zijn de landelijke verkiezingen.

Voor het eerst sinds ik hier ben hoor ik vogels zingen in de plantsoenen en de spekgladde ijslaag op alle trottoirs is de laatste dagen langzaam maar zeker verdwenen. In de ondergrondse koop ik met m’n beste Russisch voor twee euro een paar zelfgekweekte geraniums van een oud vrouwtje. Niet teveel water bij de wortels maar besproeien met een plantenspuit, maak ik op uit haar gebaren en tandeloze verhaal. In een overvolle metrowagon bied een meisje met zitplaats aan om mijn tere geraniums een paar stations lang vast te houden. Terwijl ik me met moeite staande houd tussen de brede ruggen snap ik Paustovski opeens nog beter.

Dooi

2006-03-16T15:50:00.000+01:00

Het dooit en het sneeuwt, vriest op en dan dooit het weer. Overal in de stad zijn stukken trottoir afgezet vanwege de spekgladde ijslaag of het gevaar van omlaag vallende ijspegels. Jaarlijks raken rond de vijftig mensen in Kiev zwaar gewond (gespiest) door ijspegels. Naast mijn slaapkamerraam hangt een monsterlijk exemplaar van een meter of twee. De punt richt zich onheilspellend naar de ingang van mijn appartementengebouw. Met de ingevallen dooi wordt de pegel van Damocles gelukkig iedere dag een beetje kleiner.

Russische les

2006-03-15T15:35:00.000+01:00

Ik zit op Russische les. Voorlopig iedere dag vier ‘academische uren,’ dat wil zeggen: drie gewone. Mijn leraar heet Gela. Hij is een talenwonder, spreekt vloeiend Frans, Engels, Russisch, Oekraïens, Georgisch en een aardig woordje Duits, Italiaans en Spaans. Hij heeft een Georgische vader en Oekraïense moeder. Volgens hem kwamen veel Georgiërs in de jaren 70 naar Kiev om een mooie vrouw te trouwen. Georgië was rijk, de mannen charmant en de vrouwen in Kiev wereldberoemd om hun schoonheid, wat volgens mij wel terecht is.

Georgische mannen zijn “de Italianen van de voormalige Sovjet Unie,” aldus mijn leraar, die zichzelf ook als Georgiër beschouwd. Hij raakt in vervoering als ik het woordje nje uitspreek, bepaalde onderdelen van mijn Russische uitspraak schijnen charmant te klinken. Gela ziet eruit als een Fransman. Klein, donker, hippe bril, zwarte coltrui, spijkerboek en Italiaanse schoenen. Als leraar is hij streng en veeleisend. Hij gaat snel door de stof heen en doet niet aan pauzes tijdens zijn lessen. Wel is hij daarbuiten erg behulpzaam bij praktische zaken zoals het kopen van een lokale telefoonkaart of een abonnement op de metro.

Na drie dagen privéles is er een student bijgekomen. Hij heet Greg en komt uit New Orleans. Vanwege orkaan Katrina heeft hij geen huis of werk meer, daarom zit Greg op kosten van zijn verzekering in Kiev te wachten tot zijn huis herbouwd is. Hij heeft tijdens zijn verblijf in Kiev de permanente diensten van een taxichauffeur ingehuurd voor ongeveer 300 dollar per maand. Deze man haalt op verzoek ook telefoonkaarten, espresso’s en pakjes kauwgom voor witte tanden tijdens onze lessen.

Greg is op z’n mildst gezegd een vreemd sujet. Zijn gezicht ziet eruit alsof hij flink wat plastische chirurgie heeft ondergaan. Een strak getrokken voorhoofd, verkleinde neus en gezwollen lippen die lijken te zijn ingespoten met siliconen. Greg draagt slangeleren cowboylaarzen met hoge hakken en strakke, verschoten t-shirts. Ik schat dat hij halverwege de vijftig is. Hij is balletdanser én arts met eigen praktijk. Ook heeft Greg ‘airline pilot vision,’ een term die hij te pas en te onpas laat vallen tijdens de les, bijvoorbeeld als we kibbelen of iets paars is of donkerblauw in verband met de Russische kleurenleer.

Ook al zit mijn medestudent tijdens de les voortdurend met smakkende geluiden beef jerky te verorberen, heeft hij het concentratievermogen van een chihuahua en stelt hij veel onzinnige vragen aan onze leraar Russisch, toch mag ik hem wel. Bovendien is hij een gouden vangst in het kader van mijn snode plan om iets te gaan schrijven over mannen die naar Kiev komen op zoek naar een vrouw. De hoofdzaak van zijn verblijf in Kiev is namelijk zijn liefdesqueeste. 'I'm done with American women,' heeft hij mij al toevertrouwd. Daarom heeft hij zich ingeschreven bij een Oekraiëns huwelijksbureau. Sinds een week of twee heeft hij naar eigen zeggen een vriendinnetje die hem voortdurend sms’t. Onder meer met bestellingen voor een bepaald merk mobiele telefoon. Vooralsnog ben ik verbaasd over zijn authentiek aandoende hunkering naar liefde. Hij doet erg zijn best om de taal te leren zodat hij beter met zijn vriendin kan praten. Ook heeft hij aan onze leraar Russisch bekend dat hij nog wacht op de eerste tongzoen. Zij is 26.

Met de auto naar Kiev

2006-03-13T21:21:00.000+01:00

Kiev is ongeveer even ver als Madrid. Toch deden wij er per auto 34 uur over, verdeeld over vier dagen. Zodra je de grens met Polen over bent is het gedaan met snelwegen, op een paar korte stukjes na. Je rijdt over redelijk slechte tweebaanswegen tjokvol met vrachtverkeer. De Polen halen roekeloos in bochten, sneeuw, slecht zicht; het deert ze niet. Het nieuwe EU land ziet er armetierig uit, met name in het westelijke gedeelte als je in de buurt van Cottbus, Duitsland de Oder oversteekt en zo de Poolse grens. Niets dan schrale wouden, truckstops en scharrige tippelaarsters op besneeuwde bospaden. Zo’n uitzicht maakt niet vrolijk. Bovendien had ik last van bovenmatige boevenangst. Een golf diesel vol met onze meest geliefde kledingstukken en cd’s leek me hier een kwetsbaar bezit. Tegelijkertijd voelde ik me decadent om met al die bezittingen zo neurotisch door dit armoedige landschap te rijden.

Rijdend over slechte Oekraïense wegen: Poollicht?

Polen bleek een consumptieparadijs vergeleken met wat ons over de oostelijk grens te wachten stond. Maar eerst moesten we de grens met Oekraïne nog over. Een wachttijd van vier uur is hier schijnbaar normaal. Wij hadden geluk. In twee uur tijd stonden we aan de andere kant. Eerst was ik nog uitgejouwd door twee Oekraïense bruten in een treurig hok die onze autopapieren wilden zien. De vloer was bedekt met stukken karton tegen de inloop van modder en sneeuw. Guus had intussen een hoofdwond opgelopen in het weerzinwekkende toilet bij de douanekantoren. Een stalen balk had hem boven zijn slaap geramd. Hij had de hele tent bijelkaar gevloekt maar was onbewust van de dikke straal bloed die langs zijn bakkebaard omlaag sijpelde. Ik kwam net terug van de vernederingssessie in het douanehok en bleef koelbloedig, maakte een sneeuwbal, rolde deze in een vod dat in de auto lag en drukte dit tegen zijn wond. Het hielp. Het vod bleek overigens de pyamabroek van Guus z’n moeder, ons in Nederland in de handen gedrukt tijdens een oliecheck. Zij is net als mijn moeder, van de generatie die voor alle oude lappen nog wel nut heeft. Zo vind je haar oude onderbroeken terug in de schoenenpoetsmand en pyama’s in je dashboardkastje.

De wegen in Oekraïne waren smal, tweebaans en leken op een maanlandschap. Niets dan kraters. Na 10 minuten kwam het eerste paard-en-wagen in zicht. Na een uur of twee de eerste slede voortgetrokken door een oude knol, man en vrouw op de bok, de benen bedekt met stro. Van Wisjni naar Wosjni Novgorad. Erg schilderachtig, ook met het poollicht en de besneeuwde, eindeloze steppe die zich uitstrekt aan weerszijden van de weg. Na zonsondergang is af te raden om te blijven rijden, mits je met een lekke band of gebroken as de nacht op de steppe wilt doorbrengen. De stad Luck (spreek uit Loesk) had gelukkig een voormalig staatshotel met goede bedden, lekkere borscht en millitaire bewaking op de parkeerplaats. Hier hebben we overnacht. De volgende dag bereikten we Kiev.

Mannetje op slee in de berm, gevolgd door zijn hond.

Voorbereidingen

2006-02-13T14:18:00.000+01:00

Wat neem je mee als je (minimaal) een half jaar in Oekraïne gaat wonen? Een helehoop Indische kruiden, een pot sambal badjak, een liter ketjap, een paar pond oude kaas, vacuüm verpakt. Een dikke jas, veertien paar schoenen en een hoop boeken. Ik verzamel met het oog op mijn vertrek sinds een paar maanden literatuur van schrijvers uit de regio. Ik was altijd zo gericht op Angelsaksische literatuur dat er nog een enorm gebied braak ligt. Tot nu toe verzamelde ik Bulgakov, Paustovski (Vroege Jaren), Gogol (Avonden op een dorp bij Dikanka en Mirgorod), Isaac Babel (Rode Ruiterij) maar ook een moderne roman getiteld ‘A short history of tractors in Ukranian’ van Marina Lewycka.

Anna Achmatova werd geboren in Odessa en studeerde in Kiev.
Ze wordt beschouwd als de grootste Russische dichteres.

Veel (vertaalde) Oekraïense dichters ken ik niet veel behalve de nationalistische dichter Taras Shevchenko waar ontelbare straten, pleinen en scholen naar zijn vernoemd. Zijn beroemdste gedicht begint met een zin in de trant van: Als ik dood ben/begraaf mij dan in mijn geliefde Oekraïne. Vond ik meteen minder interessant. Een Roemeense die haar jeugd in Moskou doorbracht raadde mij aan om de poëzie van Osip Mandelstam, Marina Tsvetajena en Anna Achmatova te lezen. Ze blijken nauwelijks nog te vinden in Nederlandse vertaling. Maar bij Uitgeverij Plantage, waar je online boeken kunt bestellen, is nog een verzamelbundel te krijgen met twee van die drie dichters plus Nikolaj Goemiljov. Mandelstam, Achmatova en Goemiljov behoorden tot het Akmeïsme, een stroming uit de Russische dichtkunst die heldere, aardse en directe poëzie voorstond. Daar kan ik mij wel in vinden. De tweetalige bundel heet ‘Het zesde zintuig’ en is volgens de uitgever een selectie uit de belangrijkste Russische poëzie van de twintigste eeuw. De gedichten werden door een hele club mensen vertaald, waaronder Karel van het Reve.

Bij mijn speurtochten naar Russische (of uit voormalige Russische staten afkomstige) literatuur maak ik veel gebruik van het fenomenale internetantiquariaat, Antiqbook . De database van Antiqbook ontsluit zelfs de meest obscure Amsterdamse antiquariaten (achterafstraat, alleen ’s middags open, bestiert door oude vrouw + kat). Wie beweert dat ouderwetse eruditie en nieuwe technologie elkaar in de weg zitten moet maar eens op deze site gaan kijken. Ik bestelde langs deze weg de memoires van Nadezhda Mandelstam. Zij was getrouwd met de dichter Osip Mandelstam en leerde tijdens de Stalin terreur zijn volledige oeuvre uit haar hoofd opdat het later nog gepubliceerd kon worden. Wat een toewijding! Ook heb ik mij laten vertellen dat haar boek Memoires, over het leven met Mandelstam, een van de meest lucide biografieën ooit geschreven. Ik ben benieuwd.

Daarom maar een mooi gedicht van Mandelstam uit de, vandaag per post gearriveerde, bundel ‘Het zesde zintuig.’ Lekker zwelgend in treurnis.

Leningrad

Terug in de stad mij tot tranen bekend,
In het merg, in het bloed tot het laatste moment.

Je bent weer terug, dus vreet je meteen
Door de levertraanmist van de avonden heen.

Zorg dat je de dag van december herkent,
Boosaardige teer is met eigeel gemengd.

Petersburg! En mijn sterven wordt uitgesteld:
Ik heb nog zovelen niet opgebeld.

Petersburg! Ik heb menig adres in mijn boek
Waarmee ik de stem der gestorvenen zoek.

Ik woon driehoog achter in kommer en kwel,
En schrik me te pletter bij iedere bel.

Terwijl ik mijn dierbare gasten verwacht,
Rammel ik aan mijn deurketting iedere nacht.

(Vertaling: Vertaalgroep Leidse Slavisten)

Melk kopen

2005-12-20T14:18:00.000+01:00

Ik kan niet zonder melk. ‘Dairy Queen’ noemde een Amerikaanse vriend mij ooit vanwege mijn, in zijn ogen overmatige, kaas- en melkconsumptie. Een zekere vorm van zuivelverslaving kan echter een probleem opleveren als je in Kiev bent, geen woord Russisch of Oekraïens spreekt en geen letter Cyrillisch leest.

Vlakbij ons appartement vind ik een kleine kiosk waar ze brood en dranken verkopen. Water is zo gekocht in heldere plastic flessen, melk is een ander verhaal. Ik gok op een wit pak met groene letters. Er zijn ook witte pakken met rode (volle melk?) en bruine belettering (chocolademelk?) die allemaal hetzelfde woord spellen, iets in de trant van kai. Een fris wit pak met een korte naam, melk! Gelukkig gebruiken de Oekraïeners dezelfde symbolen als wij voor nummers. Wanneer de verkoopster de prijs op een briefje krabbelt kan ik afrekenen.

Kaasverkoopsters op de markt.

De volgende ochtend zet ik thee en neem het witte pak uit de koelkast. Ik knip de tuit open, giet de inhoud bij mijn thee maar zie dat ik een gele, doorzichtige vloeistof schenk. Moedeloos steek ik mijn neus in het glas. Appelsap. Een gevoel van reddeloosheid maakt zich van mij meester. Het is duidelijk: als ik hier kom wonen moet ik op Russische les.

De stad en de appartementen

2005-12-19T11:29:00.000+01:00

Kiev is groot, duister en glad half december. We zijn hier vier dagen om een appartement te zoeken voor 2006 en om de stad een beetje te leren kennen. Ons tijdelijk onderkomen is een halve etage om de hoek van het Onafhankelijkheidsplein. De ingang van dit gebouw laat nog een glimp zien van oude grandeur met muren en plafonds die bestaan uit ingewikkelde bloemenpatronen typisch voor Art Nouveau. De ornamenten zitten helaas onder vele lagen dikke lichtblauwe verf, de gangen zijn vuil en het ruikt er naar kool en uien. Dit gebouw stamt uit de tijd van de 'suikerhausse' begin 20e eeuw in Kiev. De eerste bloeiperiode in het land sinds 1000 AD. Maar binnen in het gemeubileerde appartement is daar niets meer van te merken. Alles is eruit geslagen, nieuwe muren met opplakbakstenen zijn geplaatst.

We zijn de stad gaan verkennen. De hoofdstraat heet Kreschatik, een zesbaansweg geflankeerd door grote stalinistisch ogende gebouwen die in het weekend wordt afgesloten voor het volk. Dan lopen er op het asfalt ezels en kamelen rond waar je op mag gaan zitten voor een foto. Wij lopen op de Kreschatik in de eerste de beste toeristenval en worden te grazen genomen door drie valkeniers. Ze willen drie enorme roofvogels op mijn armen én hoofd zetten. Alleen door heel hard te gaan schreeuwen voorkom ik dat er een roofvogel met enorme klauwen op mijn wollen muts wordt geplaatst. We vluchten de menigte in nadat we de valkeniers 5 hryvna (ongeveer 1 euro) hebben toegestopt. Assholes, schelden ze ons na. Dat was veel te weinig.

Onder de Kreschatik ligt een andere stad. Allerlei gangen en trappenstelsels die leiden naar de overkant van de straat, naar ondergrondse winkelcentra en naar de metro. Het ziet er zwart van het vuil en de mensen. Overal klinkt het gehik van mechanische speelgoedhondjes die door straatverkopers worden aangeboden maar de mensen zijn heel stil. De Oekraïners zijn een bedeesd volk. Ook als ze dronken zijn. De gangen functioneren als kroeg voor jongeren die van de warmte gebruik maken om samen goedkoop bier te drinken en te roken. Iemand heeft een antieke flipperkast naar beneden gezeuld en zit ernaast op klandizie te wachten. Er zijn zwerfhonden en zwerfmensen. Door de relatieve stilte is het er niet eng. Ergens is een bandje aan het opbouwen. Volgens mij is dit ondergrondse gangenstelsel een perfecte uitgaansplek als je weinig geld hebt.

Na een dag appartementen bekijken met een taxi en een blonde makelaar op naaldhakken zit mijn kleding onder de zwarte vegen van het in en uit de besmeurde taxi stappen. Alles lijkt bedekt onder een grauwsluier, de straten, de gebouwen. Daarom gaat iedereen hier waarschijnlijk zo donker gekleed. De appartementen waren voor negentig procent wanstaltig ingericht en daarmee redelijk deprimerend. Het idee van design loopt hier zo’n twintig tot dertig jaar achter. Soms zijn de flats leeg, soms is er een vrouw aanwezig, veelal ouder en zeer gedienstig. Af en toe gaat er iets mis. Irina, de makelaar, kan niet goed met sleutels en sloten overweg. Op de meeste deuren zitten vier sloten, soms zijn er twee voordeuren, een houten en een metalen. Alsof je een kluis instapt. Bij een groot appartementengebouw op de Kreschatik, waar ik helemaal niet wil wonen, staat een soort Raspoetin op ons te wachten. Hij heeft een vlassig baardje, een 19e eeuwse arbeiderspet op en maakt grapjes met Irina in het Russisch. Raspoetin werkt, ondanks zijn proletarische uitstraling, voor een rijkaard in het bezit van een groot aantal expatappartementen. De eerste flat die hij aanbiedt is een boudoir van 30 vierkante meter, vol crèmekleurig meubilair, behangen met vitrage en zware fluwelen draperieën. Het volgende appartement dat de vlasbaard in de aanbieding heeft blijkt nog bewoond door een tijdelijke gast. Eerst komen we al nauwelijks tot de voordeur omdat de conciërge van dit flatgebouw ons aanklampt en ons volgt tot in de lift en aan de voordeur. Ze is een dikke vrouw van ongeveer 1.50 meter en dat met gympschoenen waaronder een plateauzool van minstens twintig centimeter plakt. Die krijgt in ieder geval geen koude voeten maar hoe ze staande blijft op de ijsbedekte stenen van Kiev is me een raadsel. Het schijnt dat de huisjesmelker haar nog geld moet betalen. Ze blijft maar pleiten tegen Raspoetin die spottend lacht maar geen gehoor geeft. Als hij eindelijk de deur naar het appartement open heeft slaat de verschaalde dranklucht en de hitte van de immer loeiende stadsverwarming ons in het gezicht. We zien niemand maar ik krijg het sterke gevoel dat er iemand diep in een of andere kamer zijn roes ligt uit te slapen. We doen snel de deur weer dicht.

Dit wordt het dus

2005-12-16T00:00:00.000+01:00

Een weblog over Kiev en Oekraïne (zonder bepalend lidwoord, net zoals je niet 'de België' zegt).

Ten eerste een toelichting op de titel van deze blog. Die is overgenomen van Robert Serry, Neerlands eerste ambassadeur in Kiev sinds de Tsarentijd. Serry was begin jaren negentig, net na de onafhankelijkheid van Oekraïne, gestationneerd in Kiev, berichtte hierover in NRC en gaf later een boek uit getiteld 'Standplaats Kiev'. De perfecte titel voor wat ik met deze blog van plan ben. Serry's boek is een aanrader voor geïnteresseerden maar het is wel tijd voor een update. Ik neem de fakkel over en er is veel om over te berichten. De Oranje Revolutie vond plaats in 2004 (je weet wel, met Joesjtsjenko de presidentskandidaat die met dioxine vergiftigd werd waardoor hij ziek werd, een mismaakt gezicht kreeg en ondanks dat én grootschalige stemmenfraude toch won omdat tienduizenden mensen de straat op gingen). Daarbij slaan het liberalisme en vrijemarktdenken vol overgave hun hebberige knuisten om dit jonge, oude land. Het stikt er van nieuwe rijken die zich gedragen als decadente roofridders en onder meer hun geld verdienen aan haastig verpatste staatsbedrijven.

Ik ga vanaf eind januari 2006 in Kiev wonen. Meegetroond door mijn geliefde die er een krant gaat uitgeven. Maar Oekraïeners kennen pas sinds eind 2004 democratie en vrije pers. Gaan zij, niets anders kennende dan oubollige, intens gesouffleerde staatsmedia, straks serieus kranten lezen? En de tijdsgeest zit niet mee: West-Europeanen lezen immers ook steeds minder kranten. Daar komt bij dat de meeste Oekraïeners bitter weinig te besteden hebben. 'Erst dass Fressen und dann die Moral,' zou je denken. Het bruto nationaal product per hoofd van de bevolking was 975 dollar in 2003. In Nederland was dit 32 keer hoger, ofwel 31,759 dollar. Dit verklaart wellicht ook een beetje waarom legers, knappe en vaak hoogopgeleide, vrouwen zich inschrijven voor de zg. 'Marriage Agencies' om te trouwen met uitgezakte middelbare Engelsen en Amerikanen die kijken alsof er voortdurend iets groots en stekeligs vanachteren naar binnen wil.
Daar moet ik meer van weten.

Tot nader bericht.